Intermediaire organisaties

Intermediaire organisaties voeren een deel van de taken van de overheid uit wat betreft de financiering van onderzoek in Nederland. De belangrijkste organisaties zijn NWO, KNAW en Agentschap NL.

NWO

NWO, de Nederlandse 'research council' met een budget van zo'n € 700 miljoen in 2011, zet zich in voor de bevordering van de kwaliteit en vernieuwing van wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast initieert en stimuleert NWO nieuwe ontwikkelingen in het wetenschappelijk onderzoek en wil NWO de overdracht van kennis van de resultaten van door haar geïnitieerd en gestimuleerd onderzoek bevorderen ten behoeve van de maatschappij.

- Aandachtsgebieden
NWO is een zelfstandig bestuursorgaan, onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van OCW. De minister keurt de begroting goed en reageert op het strategisch plan van NWO. De basis van het werk van NWO wordt geregeld in de NWO-wet. NWO voert haar taak in het bijzonder uit door het toewijzen van middelen. Het geld wordt door NWO op basis van programma- en projectvoorstellen verdeeld over de universiteiten (de tweede geldstroom) en de negen NWO-instituten, maar ook onder andere onderzoeksinstituten. NWO financiert vooral fundamenteel georiënteerd onderzoek, maar daarnaast via de Stichting Technische Wetenschappen (STW) ook onderzoek met een meer toepassingsgericht (technisch-wetenschappelijk) karakter. Via ZonMw (een fusie van Zorgonderzoek Nederland en het gebied medische wetenschappen van NWO) verloopt de financiering van het medische onderzoek.

- Regieorganen
Bij NWO zijn op initiatief van de overheid enkele zogeheten 'regieorganen' ondergebracht. Regieorganen zijn tijdelijke organen die op specifieke terreinen de regie voeren en onderzoek financieren op voor het overheidsbeleid belangrijke gebieden. Op dit moment kent NWO regieorganen op het gebied van genomics (NGI, vanaf 2002) en hersenen en cognitie (NIHC) en onderwijsonderzoek (NRO; in opbouw, vanaf 1 januari 2014 operationeel). Vanaf 2014 gaat het Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA van start, dat onderzoek op HBO-instellingen gaat financieren.  

- Financieringsinstrumenten
NWO financiert een aantal kleinere en grotere onderzoeksprogramma's. Deze komen deels van onderaf tot stand via eigen aanvragen van onderzoekers, deels via van bovenaf bepaalde thema's, waar onderzoekers op kunnen inschrijven. 

De programma's zijn ingedeeld volgens  de speerpunten uit het strategische plan van NWO:

- talent en vrij onderzoek;
- maatschappij geïnspireerde programma's;
- kennisbenutting;
- internationalisering;
- grote onderzoeksinfrastructuur.

Op de website van NWO is meer informatie te vinden over financieringsvormen en de werking van de NWO-financiering.

KNAW

Binnen het Nederlandse onderzoeksbestel heeft de KNAW, als genootschap van wetenschappers die op basis van hun wetenschappelijke verdiensten zijn gekozen tot lid, de positie van een onafhankelijk en kwalitatief hoogstaand adviesorgaan. De KNAW vervult een forumfunctie voor de wetenschap in de samenleving, waakt over de kwaliteit van de wetenschap, adviseert over de wetenschapsbeoefening en bevordert (inter)nationale wetenschappelijke samenwerking. Daarnaast vormt zij de koepelorganisatie voor 19 instituten die wetenschappelijk onderzoek verrichten en collecties opbouwen op het gebied van de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen en levenswetenschappen. De KNAW heeft een budget van ongeveer € 135 miljoen, waarvan het grootste deel (bijna 90 procent) wordt besteed aan wetenschappelijk onderzoek en collectiebeheer en -ontsluiting door de instituten.

- Missie
De KNAW heeft als missie: 'Als forum, geweten en stem van de wetenschap bevordert de KNAW de kwaliteit en de belangen van de wetenschap en zet zij zich in voor een optimale bijdrage van de Nederlandse wetenschap aan de culturele, sociale en economische ontwikkeling van de samenleving'.

- De Jonge Akademie
Om de aansluiting en interactie met jonge onderzoekers te bevorderen is in 2005 De Jonge Akademie (DJA) opgericht. Deze bestaat uit jonge onderzoekers, die zich al wetenschappelijk hebben onderscheiden en over een brede belangstelling voor de wetenschap beschikken. Elk jaar worden tien nieuwe leden van De Jonge Akademie gekozen. De Jonge Akademie heeft tot doel jonge onderzoekers actief in aanraking te brengen met vakgebieden buiten het eigen specialisme en met de mogelijkheden van interdisciplinair onderzoek, ze aan te moedigen visies te ontwikkelen op de toekomst van het eigen vakgebied, aangrenzende vakgebieden en op het te voeren wetenschapsbeleid, te stimuleren hun wetenschappelijke inzichten in de maatschappij uit te dragen en te steunen in hun eigen ontwikkeling als wetenschapsbeoefenaar.

- Programma Akademiehoogleraren
Omdat het zwaartepunt van de KNAW ligt op het financieren van de KNAW-instituten, heeft het maar één programma waarop kan worden ingetekend door de universiteiten: de Prijs Akademiehoogleraren.

Agentschap NL

Agentschap NL bemiddelt tussen de rijksoverheid enerzijds en bedrijven, kennisinstituten en lokale overheden anderzijds. Agentschap NL is begin 2010 ontstaan uit een bundeling van EVD, Octrooicentrum Nederland en SenterNovem.

Agentschap NL heeft vijf thematische divisies:

• NL Energie en Klimaat
• NL EVD Internationaal
• NL Innovatie
• NL Milieu en Leefomgeving
• NL Octrooicentrum

De missie van Agentschap NL is: excellent uitvoeren van internationaal, innovatie- en duurzaamheidsbeleid. Agentschap NL is onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Slechts een deel van het opdrachtvolume (welke in 2010 280 miljoen euro bedroeg) betreft programma's voor onderzoek en ontwikkeling.

Meer informatie?

• www.nwo.nl
• de taken van NWO en zijn organisatie
• www.knaw.nl
• de taken van de KNAW en zijn organisatie
• www.dejongeakademie.nl
• www.agentschapnl.nl
• www.narcis.nl (een KNAW-wetenschapsportal met een overzicht van programma’s en projecten vanuit een disciplinaire invalshoek)