Nederland koploper in jaren negentig
In de jaren negentig zijn de universiteiten zelfstandiger gemaakt, waardoor ze zich beter strategisch kunnen positioneren. Ook is er een beoordelingssysteem ingevoerd voor de kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek, dat heeft gezorgd voor meer nadruk op excellent onderzoek. Door de oprichting van onderzoeksscholen en de zogeheten Vernieuwingsimpuls zijn de carrièremogelijkheden van jonge onderzoekers verbeterd en zijn zij nu eerder in de gelegenheid om zelfstandig onderzoek te doen. Tenslotte heeft NWO een grotere rol gekregen in de toekenning van onderzoeksgeld.
Deze maatregelen hebben bijgedragen aan de goede prestaties van Nederlandse wetenschappers in vergelijking met andere landen. Dit terwijl de uitgaven voor onderzoek in ons land relatief laag zijn: 1,7% van het Bruto Nationaal Product tegen bijvoorbeeld 2.5% in Duitsland (in 2007).
Tijd voor nieuwe maatregelen
Nederland loopt inmiddels niet meer voorop omdat andere landen vergelijkbare maatregelen hebben genomen, met succes. Om niet het slachtoffer te worden van de wet van de remmende voorsprong, doet Nederland er volgens het Rathenau Instituut verstandig aan nieuwe verbeteringen door te voeren. De taken en verantwoordelijkheden van onderzoeksfinancier NWO zouden net als in andere landen beter verdeeld kunnen worden over meer organisaties. Ook het evaluatiesysteem is aan vernieuwing toe. Vrijwel alle onderzoeksgroepen scoren zeer goed tot excellent, zodat het echte toponderzoek niet goed wordt onderscheiden. Tenslotte zien we elders de concurrentie tussen universiteiten toenemen, terwijl in Nederland de gelijkheid tussen hen nog steeds wordt gekoesterd. Daardoor is het moeilijk in internationale rangschikkingen bij de topscoorders te gaan horen. Om in deze zaken verandering te brengen, moet de overheid meer verantwoordelijkheid nemen voor de organisatie en het functioneren van het wetenschapssysteem als geheel: in vergelijking met andere landen is er weinig regie en prioriteitstelling.
Vergelijking van zes Europese landen
Het Rathenau Instituut vergeleek Duitsland, Denemarken, Frankrijk, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Er is gekeken hoe het wetenschapssysteem georganiseerd is, en welke veranderingen daarin hebben plaatsgevonden in de afgelopen twee decennia. Ook zijn de uitgaven, de omvang van onderzoekspersoneel en de output van wetenschappelijk onderzoek vergeleken. Het Rathenau Instituut heeft de vergelijking uitgevoerd op verzoek van minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.
Noot voor de redactie:
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Janneke Visser j.visser(at)rathenau.nl of via telefoonnummer 070-342 15 36 U kunt de onderzoeksrapporten over de vergelijking van het wetenschapssysteem in zes landen als gedrukt exemplaar aanvragen, of ze downloaden via www.rathenau.nl
Er is een uitgebreid Engelstalig onderzoeksrapport beschikbaar, en een verkorte Nederlandstalige versie.
Het beknoptere Nederlandstalige onderzoeksrapport is:
Barend van der Meulen, James Dawson, Jan van Steen. Feiten en cijfers: Organisatie van wetenschappelijk onderzoek, een vergelijking van zes landen. Den Haag, Rathenau Instituut, 2009
Het uitgebreidere Engelstalige rapport:
James Dawson, Jan van Steen, Barend van der Meulen. Science Systems Compared: a First Description of Governance Innovations in Six Science Systems. The Hague, Rathenau Instituut, 2009