Het boek ‘Eindeloos leven. De zonderlinge wetenschap van onsterfelijkheid’ van Jonathan Weiner verscheen op 7 juni. De met een Pulitzer Prize bekroonde auteur was die avond te gast in SPUI25 in Amsterdam. Hij ging in discussie met het publiek en met experts Martijntje Smits (senior onderzoeker bij het Rathenau Instituut) en Erwin Kompanje (klinisch ethicus in het Erasmus MC). De avond werd geleid door Ingrid Geesink (senior onderzoeker bij het Rathenau Instituut).
Willen we wel eeuwig leven?
De vraag uit de zaal of Weiner zou tekenen voor 500 levensjaren erbij, beantwoordt hij met ja. “Maar dan hoop ik wel dat mijn dierbaren daar dan ook voor hebben gekozen.” Smits ziet een eindeloos leven niet zitten. “Ik heb een tijdspanne nodig om mijn dagelijkse bestaan zinvol in te kunnen vullen.” En Kompanje vindt onsterfelijkheid een illusie. “Ik ben erg tevreden met 20 of 30 jaar erbij, dat is genoeg om mijn kinderen volwassen en zelfstandig te zien worden.”
Onsterfelijkheid is van alle tijden
Om het begrip onsterfelijkheid te duiden, neemt Weiner zijn publiek mee terug in de tijd. “In elke cultuur en beschaving bestaan eeuwenoude verhalen over het overwinnen van de dood. De Bijbel beschrijft het verhaal van Adam en Eva die de dood als ergste straf kregen opgelegd van God voor het eten van de verboden vrucht, oude Egyptische papyrusrollen bevatten recepten voor antirimpelcrèmes en Griekse mythen en sagen verhalen over heldendaden om de dood uit de weg te gaan.”
De zoektocht naar onsterfelijkheid
Het onderzoek naar lang leven, het tegengaan van veroudering en human enhancement ontwikkelen zich in een razend tempo. En niet zonder resultaat. “We leven al langer dan ooit tevoren. De oudste mens is 122 jaar geworden. En we blijven alsmaar langer leven. We kunnen gerust stellen dat dit onderwerp alleen maar populairder zal worden de komende jaren,” vertelt Weiner enthousiast.
Martijntje Smits is iets minder enthousiast over het streven naar onsterfelijkheid. “Normalisatie is gaande om jong en jeugdig te blijven en de sociale druk neemt toe om ouderdom tegen te gaan. Hierdoor is er een paradox in onze cultuur ontstaan dat we steeds ouder worden, maar steeds jonger als oud worden gezien. Het lijkt wel alsof ouderdom een ziekte is geworden.” Maar ze ziet wel een groot voordeel van een eeuwig leven: “Als we langer leven worden we op den duur geconfronteerd met de effecten van ons gedrag van nu, zoals de opwarming van de aarde. Zullen we daardoor meer verantwoordelijkheid op ons nemen voor ons handelen?” 
Erwin Kompanje werd recent geconfronteerd met zijn eigen sterfelijkheid in de vorm van een hartaanval. Hij leefde altijd met de illusie dat hij 80 of 90 jaar zou worden. Daar is hij nu niet meer zo zeker van. “De zoektocht naar onsterfelijkheid vind ik immoreel en onethisch. Het zal leiden tot ongelijkheid, onbegrip, overbevolking, tekorten en een doelloos en saai bestaan. Zonder de dood is het leven zinloos.” Hij sluit zich volledig aan bij de woorden van de 90-jarige Maarten Toonder destijds: De dood heeft me vergeten. Iedereen waarvan ik hield is dood. Ik ben afgezonderd en alleen.
Eeuwig doorgaan
Weiner reageert: “Ik ben niet vóór onsterfelijkheid, maar wel voor het zoeken naar mogelijkheden om ouderdom te vertragen en zo gezond mogelijk oud te worden. Toen antibiotica werd uitgevonden zei toch ook niemand: nee stop daarmee, dat gaat teveel levens redden, dat is immoreel!” Hij besluit de avond met de woorden: “Ik kan hier eeuwig over doorpraten, maar onze tijd zit erop.”
Verslag: Chantal Steegers
Fotografie: Daniella Buis
09-06-2011