Publicaties zoeken
‘Weet je wat erg is? Leren schoenen. We maken massaal dieren dood voor voedsel en andere grondstoffen. Maar de cellijn die voor deze lamp wordt gebruikt, bestaat al sinds 1957. Geen dier dat eronder lijdt.’
Levende lamp
Kunstenaar en industrieel ontwerper Joris Laarman (1979) is niet boos, maar verbaasd. Verbaasd dat hij voor God zou spelen met zijn Half Life Lamp, die hij samen met de Universiteit Twente ontwikkelde. ‘Wetenschappers laten in hun laboratoria al decennialang cellen groeien. Zij lachen erom, zij doen dat elke dag.’
De lamp bestaat gedeeltelijk uit levend organisch materiaal: Chinese hamstereicellen die genetisch zijn gemodificeerd met het lichtgevende gen van een vuurvliegje. Ze vermeerderen zich op de polymeer filmpjes die het lampenkapje vormen: onder een glazen stolp, met de juiste voeding, en bij een temperatuur van 37 graden. Voeg het stofje luciferine toe, en er ontstaat licht. Een héél klein beetje – de Universiteit Wageningen moest het met een speciale camera vastleggen, met het blote oog is het niet te zien. ‘Het is de eerste stap naar een biologisch volledig afbreekbare lamp.’
Samenwerken
De samenwerking van onderzoekers en kunstenaars kan veel creativiteit opleveren, is Laarmans overtuiging. ‘Er zou een instituut moeten komen waar nieuwe, interessante dingen worden ontwikkeld. Dingen die wetenschappers onder elkaar niet bedenken, omdat ze de vrijheid en creativiteit van kunstenaars missen. En die kunstenaars op hun eentje niet kunnen uitvoeren, omdat ze daarvoor de wetenschappelijke discipline en technische kennis niet hebben.’
Hij ziet veel in de mogelijkheden die microrobots, nanotechnologie en gemanipuleerde organismen hebben voor toekomstige productieprocessen. ‘Jammer genoeg zijn veel wetenschappers gefocust op hun eigen publicaties, waarvan ze financieel afhankelijk zijn. En helaas gaat alle subsidie van bijvoorbeeld het Innovatieplatform naar Philips, Shell en DSM. Zulke bedrijven verzinnen niet dat mensen in de toekomst zelf uit nanodeeltjes elk product kunnen laten ontstaan, met behulp van hun eigen 3D-printer en door henzelf uitgezochte en gedownloade software. Zonder transportkosten, zonder afval, en met een grondstof die je steeds opnieuw kunt gebruiken.
Robin Hood
‘Bill Gates zat in zijn garage software te schrijven terwijl er nog niet eens computers waren. Echte innovatie komt niet uit het bedrijfsleven, daar is het veel te behoudend voor.’ Het ‘superdure onderzoek’ dat nodig is om grensverleggend te kunnen ontwerpen, betaalt Laarman nu uit de verkoop aan kunstverzamelaars en musea. ‘Ik zie mezelf als een soort Robin Hood. Ik gebruik het geld dat we verdienen om dingen te bedenken waar de wereld beter en mooier van wordt, en waar alle mensen wat aan kunnen hebben.’
Zijn beroemde bone chair, gebaseerd op de algoritmes van de structuur en groei van botten, wordt nu door Vitra in productie genomen. Na Laarmans bekende rococo-radiator is dit het tweede ontwerp dat voor een groter publiek beschikbaar komt.
Koesteren
Wie weet kunnen we straks naast de radiator en de stoel, een levende lamp zetten. ‘Als iets mooi is, ben je er zuiniger op. Als het ook nog leeft, ga je er zorgvuldiger en met respect mee om. Een levend lampje moet je onderhouden, en dat kan een nieuwe manier van omgaan met producten opleveren. De plastic troep die uit China komt, wordt niet met een ideaal gemaakt, maar voor een afzetmarkt. Liefdeloze zooi die gemakkelijk wordt weggegooid, en dat levert een hoop afval op. Je moet de dingen zó ontwerpen, dat mensen ervan gaan houden en ze willen koesteren.’