Technotest: Rathenau Instituut

Inleiding

Op jonge leeftijd je eicellen invriezen zodat je op je 45e of 50ste ook nog een kind kunt krijgen? Een coating met nanodeeltjes om je auto krasbestendig te maken? Wolken ‘witwassen’ om de klimaatopwarming tegen te gaan? Nieuwe technologieën helpen ons om problemen op te lossen, maar creëren ook nieuwe problemen. Hoe zit het met de veiligheid van deze producten en toepassingen? En met de bescherming van onze gezondheid en identiteit? Doe de technotest van het Rathenau Instituut en ontdek hoe jij er tegenaan kijkt. Ben je een typische techno-optimist, of juist een technofoob?

Vraag 1: Nanotechnologie

In steeds meer producten zitten minuscule nanodeeltjes, bijvoorbeeld in sokken om zweetvorming tegen te gaan of een coating met nanodeeltjes om je auto krasbestendig te maken. Sommige wetenschappers wijzen op de gezondheidsrisico's. Wat vind jij?

Van leven ga je dood. Ik maak me geen zorgen. Bij elke nieuwe technologie roept wel iemand dat het niet veilig is. Als het echt schadelijk was, zouden we dat inmiddels wel weten.

Nanotechnologie is dè technologie van de toekomst. Denk aan de ontwikkeling van nanomedicijnen die veel minder schadelijke bijwerkingen hebben dan veel van de huidige middelen. Maar natuurlijk moeten er goede regels komen voor mensen die met nanodeeltjes moeten werken en voor consumentenproducten. Die moeten gewoon veilig zijn.

Nanodeeltjes kunnen zomaar het nieuwe asbest blijken. Er moeten strenge richtlijnen komen voor nanodeeltjes in voedsel, kleding en cosmetica. Het is toch te gek voor woorden dat nu vaak niet eens duidelijk is of er nanodeeltjes in een product zijn verwerkt!

Nanotechnologie is big business. Slimme ondernemers zullen er lekker rijk mee worden. De risico’s zijn zoals gewoonlijk weer voor rekening van Jan met de Pet.

Vraag 2: Genetische testen

Er komen steeds meer thuistesten op de markt die je vertellen of je een verhoogde genetische aanleg hebt om bepaalde ziekten te krijgen. Ga jij ze kopen?

Het is mooi dat mensen met dit soort testen meer controle over hun eigen gezondheid krijgen. Maar mensen moeten wel ergens terecht kunnen met hun vragen, bij hun huisarts bijvoorbeeld. En er moet een keurmerk komen, zodat consumenten weten dat ze een deugdelijke test hebben gekocht.

Ik vind het een riskante ontwikkeling. Wat moet je met een uitslag dat je – bijvoorbeeld – een 30 procent verhoogd risico op darmkanker hebt? Je wordt alleen maar bang gemaakt. En je zal zien dat verzekeraars binnenkort gaan eisen dat je dit soort testen doet.

Nee, ik niet. Ik wil dat allemaal niet weten. Maar als iemand anders ze wel wil kopen, moet hij dat vooral lekker zelf weten.

Ja, reuze handig. Als je weet dat je een bepaald risico loopt, kun je daar rekening mee houden en bijvoorbeeld je levensstijl aanpassen. En je bent er op tijd bij als je klachten krijgt, omdat je al gewaarschuwd bent.

Vraag 3: Ritalin voor de cito-toets

In Amerika slikken steeds meer wetenschappers en studenten het adhd-medicijn Ritalin. Het helpt ze om zich beter te kunnen concentreren en langer door te werken. Wat vind je ervan als Ritalin straks ook in Nederland door gezonde tieners wordt geslikt, bijvoorbeeld als ze hun citotoets moeten maken?

Een slechte zaak. We weten nog heel weinig over risico’s en mogelijke bijwerkingen. De overheid en de scholen moeten er op toezien dat het niet die kant op gaat.

Ik ben daar niet voor, maar je ziet nu al dat er illegale handel is in Ritalin. Ik vrees dat die ontwikkeling niet te stoppen is.

We drinken toch ook koffie? En energiedrankjes? Als zo’n pilletje echt werkt, moeten we er niet al te spastisch over doen.

Het zou mooi zijn als Ritalin helpt om je beter te concentreren. Maar voor artsen het gaan voorschrijven aan kinderen die zenuwachtig zijn voor hun cito-toets, moet er eerst wel heel uitgebreid onderzoek naar bijwerkingen worden gedaan.

Vraag 4: Grootschalige databases

Het Elektronisch Kinddossier is bedoeld om van alle Nederlandse kinderen gegevens op te slaan, zodat risicogevallen eerder opgespoord kunnen worden. De hoop is dat zo nieuwe ‘Maasmeisjes’ kunnen worden voorkomen. Wat vind jij van die aanpak?

Kindermishandeling is helaas van alle tijden. Een database voegt niet veel toe. Het kost alleen handenvol geld en levert veel extra bureaucratische rompslomp op. De kinderen met wie het fout afliep, waren allemaal ‘bekend’ bij Jeugdzorg.

Ik denk dat een database wel degelijk kan helpen om misstanden tegen te gaan. Bij gevallen van kindermishandeling en misbruik hoorde je achteraf vaak dat instanties onderling geen gegevens uitwisselden, waardoor cruciale signalen werden gemist. Een EKD ondervangt dat probleem.

Een EKD kan helpen om risicogevallen tijdig te identificeren en kan erger helpen voorkomen. Maar er is wel regelgeving en monitoring nodig om vervuiling van het bestand en fouten te voorkomen.

Ik denk niet dat het optuigen van groot een databestand veel zal helpen. Het is toch veel belangrijker dat huisartsen, leraren, buren en familieleden goed opletten? Ik ben ook bang dat door het EKD meer mensen ten onrechte met Jeugdzorg te maken krijgen. Daar moet toezicht op komen.

Vraag 5: Geo-engineering

Geo-engineering is de term die wordt gebruikt voor grootschalige ingrepen in natuurlijke systemen. Denk dan aan het ‘bemesten’ van oceanen met ijzer om algen te laten groeien die CO2 kunnen opslaan. Of aan het plaatsen van spiegels in de ruimte om zonlicht tegen te houden. Het zijn ingrepen die klimaatverandering zouden helpen tegengaan. Goed idee?

Laten we eerst maar eens afwachten of dat zogenaamde klimaatprobleem wel bestaat. Er zijn veel wetenschappers die daar twijfels over hebben. In China doen ze toch al lang dit soort experimenten?

Wilden de Sovjets indertijd ook niet zoiets: rivieren de andere kant op laten stromen? Mij lijkt dat dit soort ‘voor God spelen’ wel slecht moet aflopen. De VN moet dit verbieden.

Je kunt daar best mee experimenteren, maar dan wel onder strikte regels en met scherp internationaal toezicht.

Ja, dat soort oplossingen moeten we zeker verkennen. Soms moet je nu eenmaal ‘groot’ denken. Anders was de mensheid nooit vooruit gekomen en woonden we nu nog in grotten.

Vraag 6: Sociale media

Steeds meer mensen vertellen openhartig van alles over zichzelf op Facebook en andere sociale netwerksites. Wat vind jij van die ontwikkeling?

Ik doe daar zelf niet aan mee. Ik heb gelezen dat Facebook het niet zo nauw neemt met de privacy en gegevens van deelnemers net zo makkelijk doorverkoopt aan bedrijven. Daar moet veel strenger op worden toegezien. Ook moeten kinderen beschermd worden tegen enge figuren die contact zoeken via dit soort sites.

Facebook en LinkedIn zijn prima manieren om contacten te onderhouden. Ik maak er zelf ook veel gebruik van. Je moet natuurlijk wel nadenken bij wat je erop zet. En het is belangrijk dat op scholen het vak ‘mediawijsheid’ wordt gegeven.

Ik ben heel actief op sociale netwerksites en ik heb er veel profijt van. Privacy is een achterhaald begrip. Mensen die daarover blijven zeuren begrijpen niets van de tijd van totale transparantie waarin we leven.

Ik zit veel op internet, maar ik ben wel heel voorzichtig. Ik gebruik vaak een schuilnaam.

Vraag 7: Verkopen van eicellen

In Amerika verdienen sommige studentes tienduizenden dollars met de verkoop van hun eicellen. In Nederland is handel in eicellen verboden. Moet dat zo blijven?

Door de strenge Nederlandse regels zien stellen met een kinderwens zich gedwongen om naar het buitenland te gaan. Het wordt tijd dat Nederland de wet aanpast. Eiceldonatie is behoorlijk ingrijpend, dus een onkostenvergoeding is wel op zijn plaats. Maar we willen ook geen Amerikaanse toestanden.

Nee. Het is een kwestie van vraag en aanbod. Toen IVF werd ingevoerd, zei iedereen ook ‘schande, schande’ en nu is het de normaalste zaak van de wereld. In Nederland zijn we veel te calvinistisch in dit soort dingen.

Kinderen worden handelswaar. Dat is geen goede zaak. Maar als mensen hier niet kunnen krijgen wat ze willen hebben, gaan ze naar het buitenland. Het verbod zal dus niet houdbaar blijken.

Ja, een eicel is geen pakje boter. Als een vrouw geen kind van haarzelf kan krijgen, is het mooi als een zus of goede vriendin wil helpen en een eicel wil afstaan. Soms moeten mensen ook maar gewoon accepteren dat ze geen kinderen kunnen krijgen. Het hoort ook bij het leven dat niet alles wat je wilt, ook kan.

Vraag 8: Sociale robots

Nu al knuffelen demente bejaarden met zeehondrobotjes. Binnenkort rijden robots door de gangen in verpleegtehuizen om ouderen te wassen en uit bed te helpen. Goed idee?

Ja, de westerse wereld is enorm aan het vergrijzen. Nu al zijn er grote personeelstekorten in de zorg. Het is toch prachtig als robots simpele zorgtaken kunnen overnemen, zodat verpleegsters tijd overhouden om met patiënten te praten. De komst van robots kan ook helpen fouten te voorkomen, bijvoorbeeld bij het uitdelen van medicijnen.

Het is schandelijk hoe er in de westerse wereld met ouderen en zieken wordt omgegaan. Ze moeten maar eens beginnen met al die dure managers in de zorg eruit te gooien en met snijden in de bureaucratie. En de lonen van verplegers moeten omhoog.

We willen meer handen aan het bed, niet meer machines. Mensen in verpleeg- en verzorgingstehuizen kwijnen weg door tekort aan menselijk contact. Als er zorgrobots komen, mag dat in ieder geval niet leiden tot bezuinigingen op verzorgend en verplegend personeel. Daar moet de politiek voor zorgen.

Robots kunnen een prima aanvulling zijn op menselijk personeel in de zorg. Maar natuurlijk moet het niet leiden tot bezuinigingen op personeel. Het is vooral belangrijk dat patiënten zelf kunnen aangeven wat ze willen. Willen ze geholpen worden door een robot? En zo ja, hoe dan? Aan welke eisen moet die robot voldoen? Daar moeten de producenten van die robots op tijd aandacht aan gaan besteden.

Vraag 9: Ondergrondse CO2-opslag

Ondergrondse CO2-opslag helpt om de CO2-uitstoot terug te dringen en dus de klimaatverandering tegen te gaan. In Barendrecht is het afgeketst omdat de bewoners het niet vertrouwden. Terecht of niet?

Ja, terecht. De overheid moet zijn burgers beschermen en zich niet voor het karretje van een bedrijf laten spannen. Het is goed dat de overheid er toch van heeft afgezien.

Het is heel goed dat de Barendrechters hun poot hebben stijf gehouden. Het zou me niks verbazen als de wetenschappers door de industrie zijn betaald om te beweren dat het veilig is. En de overheid denkt alleen maar aan de economische kansen. Het blijft natuurlijk de vraag of dit echt afstel is, of alleen maar uitstel.

Jammer dat het niet doorgaat. Er is voldoende hard wetenschappelijk bewijs dat er geen enkel risico is. Jammer dat het Not in My Back Yard (NIMBY) sentiment zo overheerste. Voor Nederland is CO2-opslag economisch heel interessant vanwege de lege gasvelden.

Jammer dat het is afgeketst. De overheid had serieuzer met de Barendrechters in gesprek moeten gaan. Nu hadden ze het idee dat het ze werd opgedrongen, dat er niet echt naar ze werd geluisterd en dus gooiden ze de kont tegen de krib.

Afronding

Bedankt voor het invullen van de test! Klik op "Verzenden" om de resultaten te bekijken.