Synthetische biologie

Medicijnen, geproduceerd door kunstmatige bacteriën. Genetisch omgebouwde algen die ons schone energie leveren. Nieuw DNA-materiaal op bestelling. De verwachtingen van de synthetische biologie zijn hooggespannen.

Kunstmatig leven?
In de synthetische biologie gebruiken wetenschappers genetisch materiaal als bouwstenen voor het ontwerpen van nieuwe biologische systemen. Dat biedt een wereld aan mogelijkheden. Bijvoorbeeld voor de gezondheidszorg. Maar er zijn ook zorgen. Door het ombouwen van bestaande bacteriën of virussen kunnen nieuwe ziekteverwekkers ontstaan. En synthetische biologie kan ook gebruikt worden om biologische wapens te maken. De ontwikkelingen roepen bovendien vragen op over intellectueel eigendom en ethiek. Kun je patent aanvragen op een nieuw organisme? Is het gepast om kunstmatig leven te maken?

Activiteiten Rathenau Instituut
Het Rathenau Instituut draagt actief bij aan het debat over synthetische biologie en volgt de ontwikkelingen nationaal en internationaal (SynBio documenten). Wij organiseerden een workshop met deskundigen over de vraag hoe misbruik van kennis voor wapenontwikkeling kan worden voorkomen en hoe we in Nederland kunnen bijdragen aan ‘biosecurity’ (Biosecurity at the science-policy nexus). Ook werken we samen met de Commissie Genetische Modificatie COGEM die de Nederlandse overheid adviseert over de risicobeoordeling van genetische modificatie en synthetische biologie. Daarover bracht de COGEM in 2008 het rapport Biologische Machines uit, gevolgd door een update in 2013. In samenwerking met de jaarlijkse internationale Genetically Engineered Machines studentencompetitie iGEM organiseerde het Rathenau Instituut in 2011  en 2012  een Meeting of Young Minds. Tijdens deze meetings gingen iGEM studenten in debat met politieke jongeren en andere betrokkenen uit de politiek en samenleving over belangrijke maatschappelijke kwesties op het gebied van synthetische biologie.

Naar een bredere maatschappelijke discussie
Op 17 januari 2013 presenteerde het Rathenau Instituut tijdens een druk bezocht politiek café in Den Haag de rapporten Geen debat zonder publiek en Politiek over leven. In een tegelijkertijd verschenen Bericht pleiten wij voor meer betrokkenheid van politieke en maatschappelijke organisaties bij het debat dat internationaal over synthetische biologie gaande is. De komende jaren zal het Rathenau Instituut zich daarvoor inspannen als deelnemer aan een Europees actieplan voor maatschappelijk verantwoorde innovatie in de synthetische biologie. Als bijdrage aan een bredere maatschappelijke discussie hebben we toekomstbeelden gemaakt van mogelijke toepassingen en gevolgen van synthetische biologie (SynBio toekomsten). Deze toekomstbeelden laten zien dat het in de discussie niet alleen gaat over regelgeving, maar ook over het maatschappelijk nut van synthetische biologie en de vraag hoe ver we willen gaan met het maken van kunstmatige vormen van leven.

Internationale projecten
Wij werkten mee aan een workshop project in de VS, georganiseerd door het J.Craig Venter Institute, waarin de mogelijke maatschappelijke betekenis en gevolgen van synthetische biologie voor de toekomst in kaart zijn gebracht. We doen ook mee aan verschillende Europese onderzoeksprojecten over de maatschappelijke aspecten van synthetische biologie. In het inmiddels afgeronde SYBHEL project ging het om ethische en juridische vragen die worden opgeroepen door de verwachte toekomstige medische toepassingen van synthetische biologie. In het GEST project vergelijken we de manier waarop wordt omgegaan met maatschappelijke aspecten van synthetische biologie in Europa, China en India. Onze activiteiten in het hierboven al genoemde Europese actieplan voor synthetische biologie zullen in de loop van 2013 van start gaan.

Convergerende technologieën
Synthetische biologie is een voorbeeld van een convergerende technologie waarin verschillende wetenschapsgebieden samenkomen en bijdragen aan een toenemende maakbaarheid van het leven. Daarover publiceerde het Rathenau Instituut het boek Leven als Bouwpakket en coördineerden wij het project Making Perfect Life in opdracht van het Europese Parlement.