Meer aandacht voor innovatie

Nederland heeft uitgesproken ambities als het gaat om nanotechnologie. Het streven van het kabinet is ‘om mee te komen in de wereldwijde ontwikkeling rondom nanotechnologie en een plaats te behouden in de mondiale kopgroep’. De uitgangspositie is goed; qua patenten en wetenschappelijke citaties scoort Nederland uitstekend. Maar succes is helaas niet verzekerd. Voor succesvolle innovatie moeten politiek, wetenschap en bedrijfsleven aandacht besteden aan drie belangrijke voorwaarden.

1. Van onderzoek naar innovatie: een goede samenwerking tussen wetenschap en industrie

Nederland en andere Europese landen scoren middelmatig als het gaat om Research & Development-investeringen. Datzelfde geldt voor de aantallen kenniswerkers, die vaak ook nog naar het buitenland vertrekken. Op sommige gebieden werken wetenschap en industrie al innig samen. Maar voor de ontwikkeling van bijvoorbeeld zonnecellen is dat niet het geval. De fragiele samenwerking tussen wetenschap en industrie is daarom een belangrijk aandachtspunt voor de ontwikkeling van nanotechnologie in Nederland.

2. Keuzes maken: voldoende focus in de onderzoeks- en innovatieagenda

In 2008 heeft het nanoveld een strategische onderzoeksagenda opgesteld. Hierin wordt een duidelijke keuze gemaakt voor vier kennisgebieden en vier toepassingsgebieden. Deze keuzes zijn belangrijk, omdat een klein land als Nederland niet overal in kan uitblinken. Er was alleen nog niet genoeg geld om de ambities waar te maken. Daarom werd een grote onderzoeksaanvraag bij het kabinet ingediend. Het Nederlands Nano Initiatief (NNI) maakte samen met MicroNed en het Holst Center aanspraak op geld uit de aardgasbaten. De onderzoeksagenda van het NNI is de basis geweest van een substantiële aanvraag voor gelden uit de aardgasbaten. In december 2009 kende de overheid 125 miljoen euro toe aan NanoNextNL, de opvolger van het NNI. Dit voorstel bevat echter meer onderzoeksthema’s, waardoor het gevaar bestaat dat de publieke investeringen alsnog te weinig focus krijgen.

3. Duurzame ontwikkeling: balans tussen maatschappelijke en industriële belangen

De thema’s energie, schoon water en nanomedicine uit de strategische onderzoeksagenda van het NNI zijn drie toepassingsgebieden die aansluiten bij een duidelijke maatschappelijke vraag. Op het gebied van nano-elektronica wordt innovatie vooral vanuit economisch oogpunt gestimuleerd. Toch is maatschappelijke betrokkenheid ook hier belangrijk. Nano-elektronica is bijvoorbeeld van groot belang bij de ontwikkeling van ‘Projectslimme omgevingen'. Er moet ook een goede balans zijn in de verdeling van gelden tussen de thema’s met een sterke industrie, zoals de Nederlandse elektronicasector en de thema’s waar de overheid het voortouw neemt, zoals energie en water.

Meer informatie:

• Rathenau Instituut (2009): Nederland Nanoland
• Rathenau Instituut (2007): Nanotechnologie in focus