Overheid en politiek

• Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie (CieMDN)
• Kabinet
• Tweede Kamer
• Voedsel en Warenauthoriteit (VWA)
• Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
• RIKILT – Instituut voor Voedselveiligheid
• Sociaal – Economische Raad (SER)
• Rathenau Instituut

Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie (CieMDN)

Werd in 2009 aangesteld door de Minister van Economische Zaken (thans EL&I). De onafhankelijke commissie bestaat uit een negental vooraanstaande wetenschappers en bestuurders. Volgens het officiële instellingsbesluit was haar taak om:

een publieke agenda te ontwikkelen in overleg met vertegenwoordigers van relevante groeperingen in de Nederlandse samenleving en op basis van deze publieke agenda een maatschappelijke dialoog te stimuleren en te faciliteren met een focus op de ethische en maatschappelijke aspecten van nanotechnologie en de toepassingen van nanotechnologie.

Op 29 september 2009 is de Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie officieel van start gegaan. De CieMDN stelde een budget van 2,5 miljoen euro beschikbaar voor maatschappelijke groeperingen of andere consortia die voornemens waren een dialoogactiviteit organiseren. Dat waren bijvoorbeeld debatavonden, maar ook TV-programma’s, publicaties in kranten en tijdschriften, of activiteiten gericht op middelbare scholieren. Op die manier heeft de CieMDN geprobeerd om de dialoog over nanotechnologie zo dicht mogelijk bij de samenleving te houden.

De activiteiten van de CieMDN liepen tot eind januari 2011. Op 27 januari presenteerde de commissie tijdens het slotfestival haar eindrapport ‘Verantoord verder met nanotechnologie’. Als belangrijkste conclusie stelt de CieMDN dat Nederland verantwoord door moet gaan met de ontwikkelingen op het gebied van nanotechnologie, maar met aandacht voor de risico’s die de technologie met zich meebrengt.

Zie voor meer info de website van de CieMDN: www.nanopodium.nl

Kabinet

Heeft de ambitie om van Nederland een wereldwijde koploper te maken op het gebied van nanotechnologie. Investeert elk jaar meer dan honderd miljoen euro en heeft onlangs besloten om nog een extra deel van de aardgasbaten te investeren in NanoNextNl, de opvolger van het Nederlands Nano Initiatief. Het Kabinet is ook verantwoordelijk voor het beheersen van mogelijke risico’s van nanotechnologie. De strategie: nauwer aansluiten bij Europese regelgeving en de kennisoverdracht tussen bedrijven, wetenschap en burgers bevorderen. Ook vroeg het Kabinet het RIVM om advies over milieu en gezondheidsrisico’s van nanotechnologie.

Om het overheidsbeleid zo goed mogelijk af te stemmen werken alle ministeries samen in het Interdepartementaal Overleg Nanotechnologie (ION). Een aantal ministeries hebben daarbij bijzondere verantwoordelijkheden:

• Ministerie van Economie, Landouw en Innovatie (EL&I): coördinerend departement, innovatiebeleid en maatschappelijke dialoog, voedselveiligheid en voedselkwaliteit
• Ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM): milieurisico’s van nanotechnologie,
• Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW): onderzoek naar (risico’s van) nanotechnologie,
• Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW): nanotechnologie op de werkvloer,
• Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS): voedselveiligheid en productveiligheid

Zie voor meer informatie: Kabinetsbeleid Nanotechnologie

Tweede Kamer

In de Tweede Kamer staat nanotechnologie op de agenda van de Vaste Kamercommissie voor Economie, Landouw en Innovatie. De Kamer heeft twee maal gedebatteerd over nanotechnologie: in juni 2009 en februari 2011.

In het debat van juni 2009  hebben de Kamerleden in deze commissie een aantal ministers flink aan de tand gevoeld over het kabinetsbeleid. Aanleiding was onder andere het advies van de Sociaal Economische Raad (SER) over de bescherming van werknemers. De Tweede Kamer nam drie moties aan: er moet een meldingsplicht komen voor nanomaterialen, er moeten eerste openbare risicoanalyses worden uitgevoerd en er moeten referentiewaarden worden opgesteld voor het omgaan met nanomaterialen op de werkvloer. Voorafgaand aan dit debat was er een rondetafelgesprek met vertegenwoordigers uit de samenleving. Het Rathenau Instituut schreef voor deze bijeenkomst een overzichtsnotitie: Nederland Nanoland.

Lees hier het verslag van het Tweede Kamerdebat op 9 juni 2009.

Het volgende debat in de Tweede Kamer over nanotechnologie was op 17 februari 2011. De Kamerleden waren eensgezind over de kansen die nanotechnologie te bieden heeft. Maar hoe het kabinet om moet gaan met mogelijke risico’s was een lastiger vraag. Van de Europese meldingsplicht die het kabinet in 2009 had aangekondigd is nog weinig terecht gekomen. Volgens staatssecretaris Joop Atsma (ministerie van Infrastructuur en Milieu) is het afspreken van een definitie voor de term ‘nanomateriaal’ het grote struikelblok. Ondanks alle vertraging wil het Kabinet geen nationaal register gaan instellen. In plaats daarvan heeft het Kabinet toegezegd in mei 2011 de Tweede Kamer een voortgangsrapportage te sturen. Daarin legt het Kabinet uit welke strategie er in Europa precies gevolgd zal worden.

Voorafgaand aan het debat schreef het Rathenau Instituut een brief aan de Kamer  en een opiniestuk waarin zij onder meer aankaartte dat het gebruik van nanomaterialen met spoed in kaart moet worden gebracht.

Lees hier het verslag van het Tweede Kamerdebat op 17 februari 2011.

Voedsel en Warenauthoriteit (VWA)

Verantwoordelijk voor controle op naleving van wet- en regelgeving op gebied van voedingsmiddelen en consumentenproducten. Probleem: zonder specifieke regelgeving voor nanotechnologie is controleren niet mogelijk. Adviseerde de ministers van LNV (nu EL&I) en VWS daarom het risico-onderzoek een impuls te geven, zodat beter toezicht mogelijk is.

Zie ook: VWA dossier nanotechnologie

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

Doet onderzoek naar mogelijke risico’s van nanotechnologie. Focust voornamelijk op drie toepassingsgebieden: i) medische technologie, ii) voedselindustrie en iii) consumentenproducenten (bijvoorbeeld cosmetica met nanodeeltjes). Vanuit het Kennis- en Informatiepunt Nanotechnologie (KIR-Nano) geeft RIVM beleidsadvies aan de overheid en wordt (inter-)nationaal risico-onderzoek gecoördineerd.

Meer informatie op de website van KIR-nano.

Samenvatting van het RIVM-rapport Nanotechnologie in perspectief.

RIKILT – Instituut voor Voedselveiligheid

Onafhankelijk onderzoeksbureau. Deed samen met de RIVM onderzoek naar gezondheidseffecten van nanotechnologie in de voedselindustrie. Werkt meestal in opdracht van de ministeries van Economie, Landbouw en Innovatie (EL&I) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de Voedsel- en Warenauthoriteit (VWA) of de Algemene Inspectiedienst (AID).

Zie voor meer info: RIKILT & RIVM (2007) ‘Health impact of nanotechnologies in food production’

Sociaal – Economische Raad (SER)

Geeft gevraagd en ongevraagd advies aan de overheid over sociaal-economisch beleid. Kreeg in 2008 de opdracht van Minister Donner (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) om richtlijnen op te stellen voor verstandige omgang met nanodeeltjes op de werkvloer. Belangrijkste uitkomst: voorzorgsmaatregelen vragen een actieve houding van overheid en bedrijfsleven. Men mag niet wachten op wetenschappelijke zekerheid over de risico’s, voordat werknemers daadwerkelijk worden beschermd (bijvoorbeeld door aanscherping van de ARBO-wet). In 2009 debatteerde de Tweede Kamer hierover met het Minister Donner.

Zie ook: SER rapport (2008) ‘Omgaan met nanodeeltjes op de werkvloer’

Rathenau Instituut

Stimuleert sinds 2003 de maatschappelijke discussie over nanotechnologie met expertbijeenkomsten, workshops, opinie-artikelen en informatie over nanotechnologie, zoals deze webspecial. Onze belangrijkste taak is het informeren en gevraagd adviseren van het parlement en de ministeries.

Lees meer over de visie van het Rathenau Instituut over nanotechnologie op: Onze visie.

Overzicht van de activiteiten van het Rathenau Instituut met betrekking tot nanotechnologie.

De ontwikkelingen in de nanotechnologie gaan gepaard met vele maatschappelijke vragen. Over de veiligheid voor gezondheid en milieu bijvoorbeeld, en over patiëntenbelangen. Kwesties die een goed debat verdienen.

Nanotechnologie kan samen met drie andere opkomende technologieën tot grote veranderingen leiden. Die andere technologieën zijn biotechnologie, informatietechnologie en cognitieve wetenschappen. Ontwikkelingen in deze vier technologieën komen samen en versterken elkaar: de NBIC-convergentie. Dit vormt het begin van een nieuwe technologische golf, waarin technologieën en wetenschappen die zich met dode materie bezighouden (computers, robots) versmelten met die over levende materie (cellen, genen). Dit roept nieuwe sociale en ethische dilemma’s op.

Het Rathenau Instituut zet het onderwerp nanotechnologie daarom sinds 2003 op de agenda. Dat begon met het kweken van bewustzijn dat nanotechnologie een grote impact op onze levens kan gaan hebben. Later kwam daar onderzoek bij naar welke concrete toepassingen van nanotechnologie belangrijk zouden worden. In de volgende fase bleek bleek de onzekerheid over risico’s voor gezondheid en milieu het meest dringend. Die moet worden aangepakt, zodat nanotechnologie wel kan worden gebruikt en we van de voordelen kunnen profiteren. Tegelijk is het belangrijk om een gesprek in de samenleving te hebben over de sociale en ethische dilemma’s die nanotechnologie en de nieuwe technologische golf teweeg zullen brengen.

In 2009 heeft het Kabinet een commissie ingesteld om die dialoog over nanotechnologie op gang te brengen. Het Rathenau Instituut bereidt zich voor op de volgende fase van het debat: de doorwerking van de maatschappelijke dialoog in het overheidsbeleid en de discussies daarover in de politiek.