Risicobeleid

Beleidsmakers hebben voortdurend met een dilemma te maken. Aan de ene kant bieden nanomaterialen prachtige kansen. Aan de andere kant bestaat nog veel onzekerheid over de risico’s voor mens en milieu. Hoe met dit dilemma om te gaan?

Europa
Het Europees Parlement wil de richtlijnen voor cosmetica, voeding en chemische stoffen aanscherpen. Kan een bedrijf onvoldoende informatie geven over de risico’s van haar nano-producten, dan mogen deze producten niet op de markt verschijnen. Dit noemt men ‘no data, no market’. Ook moet extra geld worden vrijgemaakt om de risico’s van nanodeeltjes te onderzoeken.

Nederland
Ook in Nederland is het debat over nano-regelgeving in volle gang. Voor veel vragen is de discussie nog onbeslist. Welke wetten moeten worden aangepast en hoe? Moet ‘nano’ op het etiket of wordt de consument daar ook niet wijzer van? Is het niet veel beter om alles Europees te regelen of zelfs internationaal? Met zoveel vragen is het lastig besluiten nemen.

Vooral de bescherming van werknemers heeft de laatste tijd de aandacht van de politiek. Het is lang niet altijd duidelijk welke bedrijven met nanomaterialen werken.  De Tweede Kamer wilde een registratiesysteem voor verdachte nanodeeltjes. Minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stelt echter dat een dergelijk systeem onmogelijk is. Het is immers niet duidelijk welke nanodeeltjes verdacht zijn en waarom. De Tweede Kamer heeft daarom gevraagd om een meldingsplicht in te voeren. Dan wordt in ieder geval duidelijk waar er met nanomaterialen wordt gewerkt. Zowel in het Tweede Kamerdebat van 17 november 2009 als het debat van 17 februari 2011, blijkt echter dat het Kabinet geen heil ziet in een nationale meldingsplicht.

Volgens het Kabinet worden te veel producten met nanodeeltjes niet in Nederland zelf geproduceerd. Het is lastig om als nationale overheid internationale bedrijven een meldingsplicht op te leggen. Bovendien is het lastig te bepalen welke bedrijven je een meldingsplicht wil opleggen. Er is immers een hele keten van producenten, verwerkers en afnemers van nanomaterialen. Het kabinet wil zich wel sterk maken voor een meldingsplicht op Europees niveau. Dat proces duurt wel veel langer. Het afspreken van een uniforme definitie van nanomaterialen blijkt bijvoorbeeld een groot struikelblok te zijn.

Onzekerheid verminderen
Het Rathenau Instituut vindt dat de groeiende onzekerheid over de risico’s van nanomaterialen een tijdbom legt onder de nanotechnologie industrie. Bedrijven zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van producten. Maar die veiligheid beoordelen kunnen bedrijven niet alleen. De overheid moet daarom het voortouw nemen om nieuwe kennis te verzamelen, te delen en zonodig regelgeving aanpassen. Om de politieke discussie verder te helpen bracht het Rathenau Instituut in kaart welke vragen politieke aandacht verdienen.

Meer informatie:

• Nederland Nanoland: overzicht van politieke aandachtspunten
• Nanotechnologiebeleid van de Nederlandse overheid
• Brief aan de Tweede Kamer inzake aandachtspunten Nanotechnologie
• ‘Pak de risico’s van nanomaterialen eindelijk eens aan!’ – opinieartikel Rinie van Est & Bart Walhout – Rathenau Instituut (Volkskrant 2008)