Publieke opinie

Met nanotechnologie is iets raars aan de hand. Er worden miljarden geïnvesteerd in onderzoek. Wekelijks komen nieuwe nano-producten op de markt. Beleidsmakers en experts discussieren volop over de kansen en risico’s. Maar aan een groot deel van de Nederlandse bevolking lijken deze ontwikkelingen voorbij te gaan. De meeste Nederlanders weten nog weinig van nanotechnologie.

Gebrek aan kennis
Ruim een derde van de Nederlanders heeft nog nooit van ‘nanotechnologie’ gehoord, zo blijkt uit onderzoek van de Commissie Maatschappelijke Dialoog Nanotechnologie (CieMDN). Slechts 36% van de ondervraagden wist ook daadwerkelijk een omschrijving te geven.

Eind maart 2009 startte de CieMDN haar activiteiten. De CieMDN had tot taak om het maatschappelijke debat te stimuleren en burgers en bedrijven van goede informatie te voorzien. De activiteiten van de CieMDN werden op 27 januari 2011 beëindigd. In augustus 2009 is in opdracht van de CieMDN een onderzoek uitgevoerd naar de publieke perceptie over nanotechnologie (nulmeting). Anderhalf jaar na de start van de dialoog, heeft de kennis van of de opinie over nanotechnologie bij het publiek te onderzoeken in een eindmeting en wijzigingen ten opzichte van de nulmeting in kaart te brengen.

Uit de eindmeting kwam naar voren dat ten opzichte van de nulmeting, beduidend meer mensen hebben gehoord van nanotechnologie (64% versus 54%) en ook meer mensen weten wat het begrip nanotechnologie inhoudt (36% versus 30%). Desondanks blijft het voor ruim de helft van de Nederlanders een vaag begrip. Ook blijkt dat hoe dichter op de huid nanotechnologie bij mensen komt, hoe bezorgder men is over potentiële risico’s.

Bron: Stratus Marktonderzoek BV (n =  3.301)

Download hier de rapporten van de nulmeting en eindmeting.

Meer kennis leidt niet altijd tot meer enthousiasme
Beleidsmakers en wetenschappers hebben lang gedacht dat meer kennis ook automatisch tot meer enthousiasme over een techniek leidt. Toch hoeft niet altijd het geval te zijn. Culturele en psychologische factoren (zoals religie, wereldbeeld of politieke voorkeur) blijken veel doorslaggevender voor iemands oordeel dan feitelijke informatie. Generaliserend gezegd benadrukken ‘linkse’ en religieuze mensen de risico’s van nanotechnologie. Mensen die de vrije markt omarmen en regelgeving afwijzen, zien daarentegen juist de voordelen.

Voor beide posities is veel te zeggen. Gevaar is echter dat een polarisatie van het debat ontstaat. Voor- en tegenstanders staan dan alleen nog open voor informatie die hun eigen standpunt bevestigt. Om dit te voorkomen, moet evenwichtige kennis beschikbaar zijn. Ook zou het debat moeten gaan over concrete toepassingen, zodat feit en fictie niet door elkaar gaan lopen.

Acceptatie wisselt per toepassingsgebied
Het vertrouwen in nanotechnologie wisselt sterk per toepassingsgebied, zo blijkt uit onderzoek van het Ministerie van EL&I. Nederlandse consumenten zijn enthousiast over het gebruik in medicijnen, cosmetica en de productie van gebruiksvoorwerpen, zoals computers of tennisrackets. De toepassing in voedingsmiddelen stuit echter op verzet. Onderzoek onder Amerikaanse, Duitse en Britse consumenten wijst op dezelfde gevoeligheid.

87% van de Nederlandse ondervraagden is zelfs voor een informatieverplichting. Op het etiket van levensmiddelen moet dan vermeld staan als nanotechnologie is gebruikt bij de productie.

Meer informatie:

• Rathenau Instituut (2009): Nederland Nanoland
• Rathenau Instituut (2007): Nanotechnologie in focus