Slimme omgevingen

Overal en altijd bereikbaar. Alles te vinden op internet. Opgroeien met beeldscherm en toetsenbord. We lijken snel gewend geraakt aan het leven in de informatiemaatschappij. Intussen worden de contouren van een nieuw tijdperk zichtbaar: leven in een ‘slimme omgeving’.

Ambient Intelligence
Eind jaren ’90 bedachten ontwerpers bij Philips het concept ‘Ambient Intelligence’: omgeven door slimheid. Computerchips worden steeds kleiner. Dat schept de mogelijkheid om ze overal in te verwerken. In de muren van je huis, in je kleding of zelfs in je lichaam. Apparaten in een slimme omgeving kunnen reageren op menselijke commando’s, maar ook zelf denken en acties ondernemen. Het Rathenau Instituut onderzocht de mogelijkheden op het gebied van gezondheid. Bijvoorbeeld voor het combineren van informatiestromen over hartfuncties, bewegingsritme en medicijngebruik en deze info door te sturen aan een arts. Ouderen zouden daarmee langer zelfstandig thuis kunnen wonen. 

Drijvende kracht achter deze ontwikkeling is het ijzeren tempo waarin al tientallen jaren lang computerchips steeds kleiner, krachtiger en goedkoper worden (zie: ‘De wet van Moore’). In feite worden veel computerchips nu al gemaakt met nanotechnologie en ontwikkelen nanotechnologen nieuwe technieken om nog kleinere chips te maken. Maar alleen kleinere computerchips maken nog geen slimme omgevingen. Al die slimme apparaten wil je ook gemakkelijk kunnen bedienen. En hoe zuinig de chips ook zijn, ze gebruiken toch energie. Nanotechnologie is ook belangrijk voor veel van deze functies. Bijvoorbeeld in de ontwikkeling van flexibele displays , nieuwe batterijtechnieken en goedkope sensoren die lichaamsfuncties kunnen meten.

Gemakkelijker, maar ook kwetsbaarder
De belofte van slimme omgevingen is dat ze het leven veiliger en gemakkelijker maken. Maar er komt ook steeds meer aandacht voor keerzijden. De introductie van nieuwe informatietechnologie verloopt niet altijd vlekkeloos. Nog maar kort geleden werd aangetoond dat de OV-chipcard makkelijk te kraken is. De invoering werd daardoor ter discussie gesteld. En de moeizame invoering van het elektronisch patiëntendossier (EPD) laat zien dat het op grote schaal uitwisselen van gegevens met argwaan wordt bekeken. Dat kan gevolgen hebben voor de introductie van medische technologieën voor thuisgebruik. 

Het toekomstbeeld van de slimme omgeving maakt de paradox van de informatiesamenleving duidelijk zichtbaar. We kunnen steeds meer meten, communiceren en automatiseren. Dat maakt het leven op veel gebieden gemakkelijker. Mobieltjes waarmee je kunt betalen, Google Earth met real time beelden en sensoren die een oogje in het zeil houden. Maar dezelfde mogelijkheden maken het leven ook kwetsbaarder voor beïnvloeding van gedrag, misbruik en overmatige controle (zie ook: ‘Nieuwe geneeskunde’).

Meer informatie:

• project ‘Digitalisering van de Openbare Ruimte’
• project ‘Ambient Intelligence en Gezondheid’