Ondernemen met een maatschappelijke missie
Status: Lopend
De mogelijkheden en het succes van ondernemers hangen samen met allerlei factoren, zoals kennis, financiële middelen en sociale netwerken. Dit geldt ook voor duurzaam ondernemerschap: ondernemers die bijdragen aan een maatschappelijke missie, zoals de verduurzaming van de energie- of voedselvoorziening. Maar duurzame ondernemers lopen vaak tegen extra uitdagingen aan, omdat ze naast financiële ook sociale en ecologische waarde creëren in markten die hier nog niet op zijn ingericht. Binnen het ESMEE-project onderzoekt het Rathenau Instituut wat er nodig is voor succesvol duurzaam ondernemerschap, en de rol van regionale spelers daarbij.
Waarom doen we dit onderzoek?
De samenleving staat voor uiteenlopende opgaven op het gebied van klimaat, energie, voedsel, water, mobiliteit en circulariteit. Om onderzoek en innovatie bij te laten dragen aan deze opgaven, formuleerde de Nederlandse overheid eerder ambitieuze missies, zoals een klimaatneutraal Nederland in 2050. Duurzame ondernemingen kunnen maatschappelijke waarde creëren die bijdraagt aan dergelijke maatschappelijke missies, door bijvoorbeeld nieuwe producten of diensten te ontwikkelen die duurzamer zijn of aan te zetten tot duurzamer gedrag. Denk aan circulaire producten of duurzaam geproduceerd voedsel.
Maar succesvol duurzaam ondernemerschap is geen vanzelfsprekendheid. Het hangt af van de voorwaarden en de context waarin het ondernemerschap zich kan ontwikkelen, zoals beschikbare kennis, goed toegesneden regelgeving, toegang tot financiële middelen, maar bijvoorbeeld ook klanten die bereid zijn nieuwe duurzame producten of diensten af te nemen. Voor duurzaam ondernemerschap ligt dit vaak lastiger dan voor ondernemerschap in algemene zin. Duurzame ondernemers streven namelijk naast financiële waarde, ook sociale en ecologische waarde na, wat hun bedrijfsvoering complexer maakt. Bovendien zijn markten, financiering en regelgeving vaak nog onvoldoende ingericht op duurzame innovaties (bijvoorbeeld omdat negatieve uitstoot onvoldoende beprijsd wordt). Daardoor ondervinden zij meer barrières en risico’s dan ondernemers in traditionele modellen.
Het doel van dit project is om beter zicht te krijgen op factoren die bepalend zijn voor duurzaam ondernemerschap en de regionale voorwaarden voor duurzaam ondernemerschap te verbeteren. Dat doen we als onderdeel van het ESMEE-consortium, waarin kennisinstellingen en regionale ontwikkelingsmaatschappijen duurzaam ondernemerschap stimuleren in voedsel (agrifood) en energie (cleantech).
Wat zijn ondernemerschapsecosystemen voor duurzaam ondernemerschap?
De mogelijkheden en het succes van duurzame ondernemers hangen samen met de condities waarbinnen ze ondernemen. Daarom richten we ons in dit project op het ondernemerschapsecosysteem: een complex geheel aan actoren en factoren die ondernemerschap stimuleren of beperken in een bepaalde regio, vaak toegespitst op een bepaald domein.
Er wordt al langer onderzoek gedaan naar ondernemerschapsecosystemen. Daaruit blijkt dat de volgende elementen veel verklaring bieden voor waar en hoe ondernemerschap gestalte kan krijgen en kan gedijen: regels, cultuur, sociale netwerken, infrastructuur, kennis, talent, leiderschap, ondersteuning, financiën en marktvraag. Dit raamwerk wordt ook gebruikt door regionale beleidsmakers en regionale ontwikkelingsmaatschappijen om ‘hun’ ecosystemen te versterken.
Hoe zien de voorwaarden en context eruit voor duurzaam ondernemerschap? En hoe kunnen regionale spelers die effectief scheppen? Dat zijn de vragen die we met dit project proberen te beantwoorden.
Leren van het buitenland
Eén van de manieren om te leren hoe je ondernemerschapsecosystemen vormgeeft voor duurzaam ondernemerschap is door te leren van het buitenland. Welke condities en interventies werken daar (niet) en wat betekent dat voor de Nederlandse situatie?
Daarom voert het Rathenau Instituut drie case studies uit:
- het agrifood ecosysteem in en rond Aarhus in Denemarken;
- het cleantech ecosysteem in en rond Cambridge in het Verenigd Koninkrijk; en
- het ecosysteem in en rond Graz in Oostenrijk, waarbij we nog een keuze maken rondom welk thema.
Steeds zoomen we daarbij in op een specifieke maatschappelijke missie. We onderzoeken hoe het ondernemerschapsecosysteem functioneert voor duurzaam ondernemerschap en wat regionale spelers doen om het ecosysteem te versterken.
Waaruit bestaat het ESMEE-consortium?
Het consortium wordt geleid door de Universiteit Utrecht. Naast verschillende onderzoekers van de Universiteit Utrecht, bestaat het consortium uit onderzoekers van het Rathenau Instituut, de Haagsche Hogeschool, Inholland en de Hogeschool Utrecht. Een belangrijke rol in het consortium spelen de regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s): alle negen ROM’s van Nederland zijn onderdeel van het consortium. Verder hebben verschillende gemeenten en provincies zich aangesloten. Het onderzoek wordt gefinancierd door NWO vanuit de Kennis en innovatieagenda (KIA) (KICH1.MV01.20.014).