Waar moet al dat kernafval heen?
Het kabinet investeert miljarden in kernenergie, maar vergeet daarbij geld vrij te maken voor langdurige opslag, stellen onderzoekers Vincent Lagendijk en Rinie van Est.
Kernenergie en andere nucleaire toepassingen leiden tot radioactief afval. Een deel hiervan moet honderdduizenden jaren veilig worden opgeborgen. Nederland slaat het afval nu nog tijdelijk op bij de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval (Covra) in Borsele. Op termijn moet er een definitieve bergplek komen, waarschijnlijk diep onder de grond ergens in Nederland.
De vorige twee kabinetten legden een koppeling tussen nucleaire ambities en de noodzaak om te besluiten over het afval. Het huidige kabinet lijkt deze koppeling te verbreken. Dat blijkt uit de begrotingen die op Prinsjesdag zijn gepubliceerd.
De nucleaire ambities van Nederland vragen om voldoende middelen en menskracht voor een gedegen besluitvorming. Toekomstige generaties zullen daarvoor dankbaar zijn.
Bouw van twee grote kerncentrales
Aan de ene kant worden er vele miljarden vrijgemaakt. Zo reserveert het kabinet uit het Klimaatfonds zo’n 13 miljard euro voor kernenergie. Ook nam de staat de aandelen van de kerncentrale bij Borssele over (115 miljoen euro). Daarnaast is het staatsbedrijf Neo NL opgericht om de bouw van twee grote kerncentrales voor te bereiden (startbudget 45 miljoen euro). Bovendien stimuleert de overheid via het RVO-programma MOOI Kernenergie voor 10 miljoen euro de ontwikkeling van kleine modulaire kernreactoren.
Aan de andere kant negeert het kabinet een aanvraag voor 9 miljoen euro voor de voorbereiding en uitvoering van de besluitvorming over het langdurige beheer van radioactief afval. Het bedrag was bedoeld voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat de afdeling die hierover gaat de komende acht jaar wil uitbreiden van drie naar acht personen. Hun aanvraag is in het licht van alle miljarden voor kernenergie een bescheiden bedrag, maar het wel cruciaal voor een gedegen besluitvorming over radioactief afval.
Nadenken over afval
Op basis van vijf jaar onderzoek en dialoog adviseerde het Rathenau Instituut in 2024 over een besluitvormingsproces over radioactief afval, stapsgewijs en in samenspraak met de samenleving. Het kabinet-Schoof zette toen een proces op dat in 2050 tot een besluit moet leiden. Een belangrijke motivering van dat kabinet: wie meer kernenergie wil, moet ook verantwoordelijkheid nemen voor het radioactief afval.
Die verantwoordelijkheid is gezamenlijk en langdurig. Vooral de zoektocht naar een geschikte bergplek maakt dit een gevoelig onderwerp. Dit vraagt om een zorgvuldig en participatief besluitvormingsproces, dat naar verwachting decennia duurt.
Veel landen, waaronder Nederland, probeerden eerder langs puur technische weg van boven af een eindberging voor het afval te realiseren. Dit verzandde steeds in een verhit politiek en maatschappelijk protest. In Nederland ging het beleid daarom lang uit van wachten tot 2100. Landen zoals Finland, Zweden en België hebben inmiddels wél, met burgers, stappen gezet richting eindbergingen.
De nucleaire ambities van Nederland vragen om voldoende middelen en menskracht voor een gedegen besluitvorming. Toekomstige generaties zullen daarvoor dankbaar zijn.
