Rathenau Instituut viert veertig jaar verrijking van het debat over wetenschap, technologie en innovatie

Burgers een stem geven

Medische biotechnologie, de energietransitie, of de digitale samenleving: allerlei ontwikkelingen in wetenschap, technologie en innovatie hebben impact op de samenleving en raken de levens van mensen. Ze veranderen de manier waarop de leerkracht les geeft in het klaslokaal, de warmtevoorziening in de woonwijk, of de verwachtingen van patiënten met een zeldzame genetische ziekte. 

De instelling in 1986 van de Nederlandse Organisatie voor Technologisch Aspectenonderzoek (NOTA) – de voorganger van het Rathenau Instituut – volgde op een advies van de Commissie Rathenau. Het advies van die commissie onder voorzitterschap van Gerhart Rathenau luidde: laat burgers meepraten en meedenken over de maatschappelijke gevolgen van technologie. Destijds ging het om de micro-elektronica en de computerchip. De verwachting was immers dat de opkomst van de chip en de personal computer een enorme sprong teweeg zou brengen in de digitalisering van de samenleving.   

Sinds 1986 brengt het Rathenau Instituut de maatschappelijke aspecten in kaart van ontwikkelingen in wetenschap, technologie en innovatie. Dat doen we door zelf onderzoek te doen en door burgers in dialoogprojecten aan het woord te laten over hun ervaringen, zorgen, wensen en verwachtingen. Zo ondersteunen en verrijken we het democratisch debat en de democratische besluitvorming over ontwikkelingen die de levens van mensen raken, individueel en in groepen, en de samenleving ingrijpend kunnen veranderen. 

Voorwaarden voor een democratisch debat

Maar waarom is het niet vanzelfsprekend dat burgers meepraten over innovaties? Wat is er nodig voor een goed democratisch gesprek en voor democratische besluitvorming van wetenschap en technologie? Wat hebben we geleerd van veertig jaar onderzoek en dialoog over kwesties waarover burgers fundamenteel van mening verschillen, zoals embryo-onderzoek of radioactief afval? En hoe kunnen wetenschap en innovatie onze democratische samenleving versterken, nu die anno 2026 zelf op de proef wordt gesteld door onder meer geopolitieke onrust en digitale afhankelijkheid van grote technologiebedrijven? 

In 2026 gaat het Rathenau Instituut op ontdekkingstocht naar antwoorden op deze vragen. We verdiepen ons in de relatie tussen democratie en wetenschap, technologie en innovatie. We doen dat vanuit de overtuiging dat de boodschap van onze naamgever Gerhart Rathenau vandaag nog net zo relevant is als veertig jaar geleden. Gedurende het jaar organiseren we bijeenkomsten en publiceren we bijzondere artikelen en interviews.  

Houd onze website in de gaten!  

Lees meer over onze naamgever Gerhart Rathenau: De man die Nederland aan de computer kreeg | Rathenau Instituut