Veertig jaar Rathenau Instituut: samenleving blijven betrekken bij wetenschap en technologie
Status: Lopend
Hoe zorg je dat mensen die de gevolgen voelen van technologische innovaties hierover kunnen meebeslissen? Dat was een van de centrale vragen voor NOTA, de voorloper van het Rathenau Instituut. Nu, veertig jaar later, is deze vraag onverminderd relevant. In dit jubileumjaar publiceren we daarom doorlopend artikelen, nieuwsberichten en interviews over dit thema.
Technologie en innovatie raken de levens van mensen op talloze manieren. Toch kunnen gebruikers van technologie vaak niet vanzelf meedenken en meebeslissen hierover. Veertig jaar geleden vroeg de commissie Rathenau hiervoor al aandacht. De aanleiding toen was de opkomst van microchips, die een grote impact zouden krijgen op de samenleving. Gerhart Rathenau pleitte onder meer voor een pc-privé project, waarmee grote groepen mensen bekend konden raken met computers.
Ook anno 2026 zijn er grote technologische ontwikkelingen, zoals kunstmatige intelligentie en biotechnologie om DNA te bewerken. Tegelijkertijd zien we dat technologie ook een steeds grotere invloed krijgt op de informatievoorziening en besluitvorming in het maatschappelijke en politieke debat. Grote technologiebedrijven beheren bijvoorbeeld de algoritmes achter social media. En ze krijgen steeds meer invloed op publieke sectoren zoals het onderwijs, de zorg en de overheidsdienstverlening.
Wat is er nodig om de samenleving een stem te geven in ontwikkelingen van wetenschap, technologie en innovatie? Daarvoor vraagt het Rathenau Instituut dit jaar aandacht via onder meer onderzoeken, artikelen en podcasts.
Aftrap jubileumjaar
In 1986 werd de Nederlandse Organisatie voor Technologisch Aspectenonderzoek (NOTA) opgericht – de voorganger van het Rathenau Instituut. De uitgangspunten van toen zijn ook vandaag nog actueel. Lees het nieuwsbericht over de start van ons jubileumjaar
Wat betekent de democratische opdracht van het Rathenau Instituut anno 2026?
Een interview met Eefje Cuppen en Jeroen Heres
De storm die AI heet raast over de samenleving en de democratie wordt nationaal en internationaal op de proef gesteld, onder meer door geopolitieke onrust en een relatief laag vertrouwen in politiek. Wat is er nodig om de samenleving een stem te geven in ontwikkelingen van wetenschap, technologie en innovatie? Dat is de vraag die directeur Eefje Cuppen en adjunct-directeur Jeroen Heres zichzelf en hun omgeving stellen.
De macht van algoritmes in verkiezingstijd
De algoritmen achter social media kunnen gebruikt worden om verkiezingen te beïnvloeden en zo democratische besluitvorming onder druk te zetten. De maatregelen om ongewenste inmenging aan te pakken voldoen slechts ten dele. Meer hierover vind je in ons recente onderzoeksrapport ‘Scrollend naar de stembus’:
De rol van kennisorganisaties als de democratie onder druk staat
Het Rathenau Instituut doet, net als andere publieke kennisinstellingen en adviesraden, zijn werk in een steeds veranderend politiek speelveld. Directeur Eefje Cuppen en onderzoekscoördinator Rinie van Est schreven een pakkend essay over de noodzaak hierbij van rolvastheid én wendbaarheid.
