Zetten robotrechters en AI onze democratie onder druk? – Verrekijkers (15)
Eens in de vier jaar een vakje roodkleuren - dat is vaak het eerste waar mensen aan denken bij een democratie. Maar onze democratische samenleving bestaat uit veel meer, zoals het recht om te demonstreren en onafhankelijke rechtspraak. En op die terreinen zie je steeds meer digitalisering: van camera's met gezichtsherkenning bij demonstraties tot AI-gebruik door advocaten. Wat staat op het spel als de politie, rechters en advocaten steeds meer gebruikmaken van digitale technologie? Je hoort het in aflevering 15 van Verrekijkers.
In het kort:
- Het Rathenau Instituut onderzoekt wat Nederlanders wel en niet willen als het gaat om digitalisering van onze democratische samenleving.
- In Verrekijkers gaan we hierover in gesprek met Vera Prins, onderzoeker bij Amnesty International.
- Te gast is ook Cees Zweistra, jurist en filosoof, verbonden aan de Erasmus Universiteit en schrijver van een boek over AI in de rechtspraktijk.
Camera’s worden nu vaak ingezet vanuit het idee dat een demonstratie kan ontsporen, maar je zou ze juist moeten inzetten om demonstranten te beschermen.
Voor het Dialoogprogramma Digitale Toekomst sprak het Rathenau Instituut met burgers met heel verschillende achtergronden over de invloed van digitalisering op de democratische samenleving. Wat vinden mensen van waarde, en hoe borg je die waarden nu digitalisering een steeds grotere rol speelt?
Demonstratierecht
Een van de burgerrechten is het recht om te demonstreren. Digitale technologieën bieden nieuwe mogelijkheden om je te verenigen en je stem te laten horen. Tegelijkertijd ontstaan ook nieuwe manieren om demonstranten te controleren, bijvoorbeeld door camera's met gezichtsherkenning.
AI in de rechtspraak
Ook de rechtspraak wordt steeds meer gebruikgemaakt van digitale technologie, zoals kunstmatige intelligentie (AI). Het idee is dat tijd bespaard kan worden bij bijvoorbeeld de voorbereiding van rechtszaken. Maar is dat ook zo, en is er voldoende zicht op wat die AI-toepassingen doen?
In Verrekijkers verkennen we hoe vrij demonstreren en betrouwbare rechtspraak eruit zien in een digitale wereld.
Jubileumjaar Rathenau Instituut
Deze aflevering is onderdeel van het jubileumjaar van het Rathenau Instituut. In 2026 is het veertig jaar geleden dat de voorloper van het Rathenau Instituut werd opgericht om het politieke en maatschappelijke debat over wetenschap, technologie en innovatie te versterken.
In ons jubileumjaar vragen we extra aandacht voor de democratie, die op verschillende manieren onder druk staat, mede door technologieën als AI.
Ik zie wel een probleem rond onafhankelijkheid als advocaten AI gebruiken om hun zaken voor te bereiden.
