Geopolitiek en wetenschapsbeleid
Status: Lopend
Wat zijn de effecten zijn van toegenomen geopolitieke onrust op het wetenschapsbeleid? Geopolitieke onrust roept vragen op over hoe we het Nederlandse wetenschapssyteem aansturen, financieren en organiseren. Het Rathenau Instituut brengt de effecten van geopolitieke vraagstukken op het onderzoeksbeleid, onderzoeksagenda’s en de financiering van onderzoek in kaart.
Samen met beleidsmakers, financiers en onderzoekers onderzoeken we welke normatieve keuzes en afwegingen opspelen en hoe het wetenschapssysteem versterkt kan worden.
Als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen worden internationale relaties en samenwerkingen waar Nederland lange tijd op heeft gerekend onstabieler. Geopolitieke spanningen en militaire conflicten hebben grote gevolgen voor universiteiten, onderzoeksinstituten en andere publieke kennisorganisaties. Zo is kennisveiligheid in korte tijd een belangrijk thema geworden. Technologiebeleid is weer terug van weggeweest. Er worden grote militaire R&D-programma’s opgetuigd.
Deze ontwikkelingen roepen fundamentele en normatieve vragen op over de manier waarop we in Nederland ons wetenschapssysteem willen sturen, financieren en organiseren. Hoe kunnen we bijvoorbeeld het open en internationale karakter van wetenschap behouden en blijven benutten voor een veilige en duurzame wereld? Wat is de rol van universiteiten en onderzoeksinstituten in de technologische wapenwedloop? In hoeverre en op welke manier moet de Rijksoverheid meesturen en mee-investeren in strategisch onderzoek en technologieontwikkeling?
Wilt u meer weten over dit project? Neem dan contact op met Esther Baar via e.baar@rathenau.nl.
Uitgelicht rapport:
Kennis onder vuur - Podcast Verrekijkers
In aflevering 13 van podcast Verrekijkers verkennen we de invloed die actuele geopolitieke spanningen en oorlogen hebben op de wetenschap en de ontwikkeling van technologie. Ze roepen allerlei nieuwe ethische en maatschappelijke vragen op, bijvoorbeeld over de gevolgen van de extra investeringen in defensie-gerelateerd onderzoek. Te gast zijn Rathenau-onderzoeker Chris Eveleens en Martijn Kitzen, hoogleraar aan de Nederlandse Defensie Academie.. Ook gingen we langs bij Yolande Jansen, universitair hoofddocent Sociale en politieke filosofie (Universiteit van Amsterdam).
Het debat over het Europees onderzoeksbeleid FP10
In de Europese Unie is de ontwikkeling van het nieuwe kaderprogramma voor onderzoeks- en innovatiebeleid in volle gang. Het Rathenau Instituut publiceerde begin 2026 een verkenning naar de gevolgen van geopolitieke ontwikkelingen voor het Nederlandse wetenschapssysteem. Daaruit blijkt dat er verschillende perspectieven op wetenschap bestaan onder partijen zoals politici, adviesorganen en wetenschappers, nu de geopolitieke situatie verandert door onder meer oorlogen, de opkomst van autoritair leiderschap, of klimaatverandering. Aan onderzoeker Esther Baar de vraag: ‘Herken je die uiteenlopende perspectieven op wetenschap ook in het debat over het Europees onderzoeksbeleid FP10?
