Naar een beter digitaal Nederland

We richten ons in de notitie (pdf) op zes digitaliseringsambities uit het regeerakkoord. Veel ambities ontstijgen het mandaat van de staatssecretaris voor digitale economie en soevereiniteit. Ambitie 4 en 5 hangen bijvoorbeeld samen met het energiebeleid, het onderwijs en de gezondheidszorg.

De ambities en onze aanbevelingen in het kort:

1. Afbouwen van digitale afhankelijkheid (zie hoofdstuk 1)
2. Een veilige en gezonde digitale omgeving (hoofdstuk 2)
3. Een inclusief, weerbaar en respectvol democratisch proces (hoofdstuk 3)
4. De digitale en duurzaamheidstransitie gaan samen op (hoofdstuk 4)
5. Technologische innovatie voor maatschappelijke doelen (hoofdstuk 5)
6. Anticipatie op nieuwe technologie (hoofdstuk 6)

Afbouwen van digitale afhankelijkheid 

• Stel duidelijke doelstellingen op voor het afbouwen van digitale afhankelijkheid. De beleidsrichting is nu nog te diffuus en dat staat een consistent beleid in de weg.
• Neem concrete maatregelen, zoals andere inkoop, om digitale afhankelijkheid af te bouwen. Beleidsambities staan nu nog te ver af van de uitvoeringspraktijk.

Een veilige en gezonde digitale omgeving

• Pak schadelijke ontwerpkeuzes van platformen en hun verdienmodellen aan. Schermtijd terugdringen, verbod op mobieltjes op school, op schadelijke nudify-apps, etc. helpen wel om schadelijke effecten tegen te gaan, maar pakken het probleem niet bij de bron aan.
• Laat vereenvoudiging van het Europese Digitale Wetboek (via de Digitale Omnibus) niet ten koste gaan van rechten en belangen van burgers en bedrijven.
• Ontwikkel extra wettelijke bescherming én strengere gebruikseisen voor de interactie met chatbots die menselijke relaties simuleren – dit raakt de kern van menselijke waardigheid.
• Adresseer de maatschappelijke voedingsbodem waarin onveiligheid en online haat opkomen en de AI-metgezel gedijt. 

Een inclusief, weerbaar en respectvol democratisch proces 

• Zorg dat platformen transparanter en dus beter controleerbaar worden op de maatregelen die ze nemen tegen schadelijke inmenging in het democratisch proces.
• Beperk de mogelijkheid tot inmenging via aanbevelingsalgoritmen door aanpassing van het ontwerp van platformen af te dwingen.
• Versterk democratische weerbaarheid door in te zetten op een pluriform medialandschap en het verhogen van vertrouwen in instituties en informatievoorziening.

De digitale en duurzaamheidstransitie gaan samen op 

• Maak de koppeling tussen meer digitalisering én meer duurzaamheid tot uitgangspunt van het te voeren beleid.
• Grijp digitalisering aan om problemen met netcongestie het hoofd te bieden.
• Waarborg publieke waarden als autonomie, cyberveiligheid, privacy en inclusie bij digitalisering van het energiesysteem.
• Ontwikkel oog voor vraagreductie en discussie over nut en noodzaak van digitale innovatie om de vraag naar energie, die door meer digitalisering en AI zal toenemen, in de hand te houden.
• Stel een afwegingskader op voor alle datacentra waarin zowel uitgangspunten van het energiebeleid als het streven naar meer digitale onafhankelijkheid worden meegewogen.

Technologische innovatie voor maatschappelijke doelen

• Voorkom innovatiesimplisme door te zorgen dat technologische innovatie maatschappelijke doelen dient en géén nieuwe problemen veroorzaakt, zoals generatieve AI in het onderwijs bijvoorbeeld doet.
• Neem het effect van technologie op publieke waarden als maat voor kwaliteit in publieke sectoren.
• Bouw de digitale afhankelijkheid van big tech in publieke sectoren waar mogelijk af.

Anticipatie op nieuwe technologie 

• Temper overspannen verwachtingen en hype van opkomende technologie. Anticipeer en monitor nieuwe technologie gericht op concrete toepassingen én de zorgen die de technologie oproept.
• Zoek daarbij naar internationale samenwerking en afstemming.
• Voorkom ongewenste padafhankelijkheden door gerichte regulering en stimulering van de markt.
• Scherp wetgeving aan als blijkt dat nieuwe technologie dat nodig maakt, zoals bij neurodata.