AI in de wetenschap 1: Waarom onderzoek naar AI in de wetenschap belangrijk is
Aflevering 1 van de blogreeks ‘AI in de wetenschap’ legt uit waarom het Rathenau Instituut onderzoek doet naar AI in de wetenschap. Ook lees je kort over de overige onderwerpen van de blogreeks.
In het kort:
- Deze nieuwe blogreeks geeft inzicht in de maatschappelijke kwesties die samenhangen met het gebruik van kunstmatige intelligentie in de wetenschap.
- Onderzoekers van het Rathenau Instituut deden literatuuronderzoek en spraken met deskundigen.
- Met deze reeks willen we bijdragen aan het politieke en maatschappelijke debat over AI in de wetenschap.
Het wetenschappelijke tijdschrift Physica Scripta publiceerde in 2023 een paper met de vreemde frase 'Regenerate response'. Wat bleek? De auteurs hadden bij het kopiëren van ChatGPT per ongeluk de tekst van een knop meegenomen. Het artikel was door de peer review geslipt. Uiteindelijk gaven de auteurs toe dat ze AI hadden gebruikt zonder dit te melden. Het tijdschrift heeft het artikel daarom teruggetrokken.
Dit is maar een van de vele voorbeelden van wetenschappelijke artikelen waaruit te herleiden is dat (generatieve) AI gebruikt is zonder dat de auteurs dit hebben toegelicht in een statement. Het voorval toont dat wetenschappers momenteel dusdanig experimenteren met de inzet van AI-modellen, dat ze daarmee gangbare mechanismen van kwaliteitsborging op de proef stellen.
AI in elk wetenschappelijk vakgebied
De snelle ontwikkelingen van AI brengen veel mogelijkheden mee voor het doen van wetenschappelijk onderzoek. Waar AI tot voor kort vooral kansen bood voor onderzoekers die grote datasets gebruiken, kan generatieve AI toepasbaar zijn binnen ieder vakgebied.
Taken die onderzoekers eerst met de hand moesten uitvoeren, kunnen nu met gebruiksvriendelijke tools zoals ChatGPT worden geautomatiseerd. We verwachten dan ook dat vrijwel iedere wetenschapper in de nabije toekomst met AI in aanraking komt.
Discussie over kansen, risico’s en regulering nodig
De mogelijkheden voor onderzoekers om met AI te werken ontwikkelen zich razendsnel, terwijl er nog relatief weinig discussies worden gevoerd over de kansen en risico’s, en de noodzaak van regulering. Mede daarom onderzoekt het Rathenau Instituut in het Werkprogramma 2025-2026 de invloed van AI op de wetenschap. We kijken hoe AI de aard van wetenschappelijke kennis en het werk van wetenschappers verandert, nu en in de toekomst. Vervolgens verkennen we – samen met partijen uit het wetenschapssysteem – hoe dit de huidige organisatie van wetenschap en praktijken van kwaliteitszorg op de proef stelt. Tot slot kijken we welke mogelijkheden er zijn om verantwoord en zinvol gebruik van AI te stimuleren, bijvoorbeeld met nieuwe richtlijnen, opleidingen of investeringen.
Blog 2: Kansen en risico’s voor het dagelijks werk
Steeds meer wetenschappers gebruiken AI al in hun dagelijks werk. Welke voordelen levert ze dat op? En welke risico’s zitten hieraan vast? Je leest het in ‘AI in de wetenschap 2: Kansen en risico’s in het alledaagse gebruik’.
Blog 3: Hoe AI het wetenschapssysteem ingrijpend verandert
Hoe verandert het wetenschapssysteem op de lange termijn door het gebruik van AI? Wat doet het met het onderzoeksproces zelf, met de organisatie van wetenschap, en met de relatie tussen wetenschap en de samenleving? Je leest het in blog 3: Drie niveaus waarop AI het wetenschapssysteem ingrijpend verandert.
Binnenkort: blog 4
Hoe ontwikkelt AI zich de komende tien tot vijftien jaar? Die vraag staat centraal in de vierde aflevering van de blogreeks ‘AI in de wetenschap’. We verkennen de grote beloften rond AI. Welke ontwikkelingen achten experts waarschijnlijk, en welke zijn nog speculatief? Nieuwsgierig? Je leest het binnenkort op deze pagina.