calendar tag arrow download print
Image
Kerncentrale Borssele
artikel
11 juli 2019

Definitieve veilige opslag van radioactief afval vereist maatschappelijke betrokkenheid

Koelwater voor de kernreactor in de elektriciteitscentrale van Borssele stroomt in de Westerschelde. Foto: Corné Sparidaens / Hollandse Hoogte
Nederland produceert dagelijks radioactief afval, in onder andere de kerncentrale van Borssele, in ziekenhuizen en in onderzoeksinstituten. Een deel van het afval blijft meer dan 10.000 jaar gevaarlijk. Hoe kunnen we dat definitief en veilig opslaan en beheren? Voor een besluit daarover is het belangrijk om de maatschappij te betrekken. Hoe doe je dat? Naar het antwoord op die vraag gaat het Rathenau Instituut de komende vijf jaar op zoek voor de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.

In het kort

  • Het in Nederland geproduceerde radioactieve afval wordt nu veilig opgeslagen in een speciaal daarvoor ontworpen, tijdelijke oplossing voor ten minste 100 jaar.
  • Nederland produceert onder andere hoogradioactief afval dat voor vele duizenden tot een kwart miljoen jaar veilig moet worden opgeborgen.
  • Het Rathenau Instituut gaat op zoek naar een manier waarop de maatschappelijke betrokkenheid bij besluitvorming over de definitieve, veilige opslag (eindberging) van radioactief afval vergroot kan worden.

Dat maakte de staatssecretaris van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Stientje van Veldhoven, onlangs bekend.

Van radioactieve injec­tienaalden tot kern­afval

Onze maatschappij produceert radioactief afval. Dit gebeurt onder andere bij het produceren van kernenergie en bij toepassingen in onderzoeksinstellingen, de industrie en ziekenhuizen. Er bestaat hoog-, middel- en laag radioactief afval.

Hoogradioactief afval is in Nederland afkomstig uit de operationele kerncentrale in Borssele, de gesloten kerncentrale in Dodewaard, de onderzoeksreactoren in Petten en Delft en uit de productie van diverse medische producten. Middel- en laagradioactief afval bestaat onder meer uit injectienaalden, gereedschappen, kledingstukken of handschoenen die worden gebruikt op plekken waar met radioactieve stoffen en straling wordt gewerkt. Dat gebeurt in ziekenhuizen, onderzoekslaboratoria en de industrie.

Radioactief afval zendt gevaarlijke straling uit, soms wel tienduizenden jaren. Afhankelijk van de mate van blootstelling kan die straling schadelijk zijn voor mens en milieu. Om te voorkomen dat dit ongecontroleerd in het milieu terechtkomt, is het belangrijk dat het veilig wordt ingezameld, verwerkt, opgeslagen en beheerd.

Nog geen definitieve oplossing voor eindberging

Het in Nederland geproduceerde radioactieve afval wordt nu verzameld, verwerkt en bovengronds opgeslagen door de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval (COVRA) in het Zeeuwse Borssele. Dit is een speciaal daarvoor ontworpen, tijdelijke oplossing voor ten minste honderd jaar. Er is nog geen besluit genomen over de manier waarop dit afval definitief en veilig kan worden opgeslagen en beheerd.

Daarover moet dus nog een besluit worden genomen. Zo'n besluit gaat niet alleen over technische vragen en (mogelijke) technische ontwikkelingen, maar ook over vragen als: hoe houden we rekening met de generaties na ons? Kunnen we samenwerken met andere Europese landen?

De lidstaten van de Europese Unie vinden het belangrijk dat de samenleving wordt betrokken bij de besluitvorming. De Europese Richtlijn 2011/07/Euratom bepaalt dat het publiek, overeenkomstig de nationale wetgeving en internationale verplichtingen, de gelegenheid moet krijgen om daadwerkelijk deel te nemen aan het besluitvormingsproces hierover.

Burgers willen eerlijke besluitvorming

Burgers willen dat besluitvorming een eerlijk proces is. Uit de studie Bouwstenen voor participatie blijkt dat burgers het belangrijk vinden om er zelf bij betrokken te worden. Ook vinden ze dat overheden, stakeholders en wetenschappers erbij betrokken moeten worden. Ze hebben bovendien wensen over de manier waarop bestuurders binnen verschillende overheidslagen, wetenschappers en maatschappelijke organisaties betrokken worden bij de voorbereiding van een dergelijk besluit. 

Om dergelijke besluitvorming mogelijk te maken, is het belangrijk dat aan de volgende vier punten wordt gewerkt:

  1. Er moet toegankelijke informatie komen voor een algemeen publiek.
  2. Er moet meer aandacht komen voor andere kennis dan alleen kennis over technologie. Denk aan kennis uit de sociale wetenschappen en aan bestuurskundige inzichten.
  3. Er moet meer aandacht komen voor de rol van decentrale overheden en de rol van maatschappelijke organisaties.
  4. Er moet meer aandacht komen voor de gevolgen van het besluit over de definitieve opslag en veilig beheer van radioactief afval voor toekomstige generaties.

De komende vijf jaar gaat het Rathenau Instituut op verzoek van de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat werken aan deze punten, door het organiseren van dialoog en onderzoek. Dit resulteert in een advies aan de staatssecretaris over het besluitvormingsproces over definitieve opslag van radioactief afval. Het Rathenau Instituut is een onafhankelijk instituut en houdt zich al ruim 30 jaar bezig met onderzoek en debat over de impact van wetenschap, innovatie en technologie op de samenleving.

Meer weten over dit project? Neem dan contact op met Dhoya Snijders of Romy Dekker

Lees hier de Kamerbrief over nucleaire veiligheid