calendar tag arrow download print
Image
factsheet
18 januari 2018

Academische carrière van wetenschappers

Deze factsheet beschrijft enkele kenmerken van de academische carrière: het functiegebouw, mannen en vrouwen in de wetenschap en internationalisering.

De eerste stap in een academische carrière is de academische promotie. Daarna duurt het gemiddeld nog 19 jaar om hoogleraar te worden (Bron: Factsheet Vrouwen in de wetenschap).

Het academische functiegebouw

Het wetenschappelijk personeel heeft een functiegebouw met een hiërarchisch karakter. Aan de basis zijn er twee grote groepen jonge medewerkers te vinden: de promovendi (P) als beginnende positie en het overig wetenschappelijk personeel (OWP: onderzoekers - inclusief postdocs - en docenten) als de doorstroompositie. Daarboven zijn er de groepen van universitair docenten (UD) en van de universitair hoofddocenten (UHD) die bijna de top bereiken. Aan de top van het academische carrièrehuis staan de hoogleraren (HL).

Anno 2017 tellen de Nederlandse universiteiten aangesloten bij de VSNU 2760 fte (10,6%) hoogleraren, 2317 fte (9,1%) aan universitair hoofddocenten en 5042 fte (19,8%) aan universitair docenten. Het overige wetenschappelijk personeel (voornamelijk postdocs) bestaat uit 7055 fte (27,7%) en de promovendi uit 8361 fte (32,8%).


De weg van promotie naar hoogleraarschap wordt gemiddeld in 19 jaar doorlopen. Gemiddeld zijn promovendi 29,5 jaar als ze hun promotie afronden. De startende UD is gemiddeld 37 jaar, de startende UHD is gemiddeld 42 jaar en de nieuwe hoogleraren zijn gemiddeld 49 jaar.

Wetenschappelijk personeel (WP) en Ondersteunend en beheerspersoneel (OBP)

De Nederlandse universiteiten onderscheiden het personeel in twee hoofdgroepen: het wetenschappelijk personeel (WP) en het ondersteunend en beheerspersoneel (OBP). Het OBP is een groep met uiteenlopende functies, zoals de leden van het College van Bestuur, andere bestuurders, laboratoriumpersoneel en administratieve en secretariële ondersteuning. Het WP voert taken van onderwijs, onderzoek en valorisatie uit.

De VSNU publiceert jaarlijks de Wetenschappelijk Onderwijs Personeelsinformatie (WOPI) met als peildatum 31 december van het desbetreffende jaar; dit is exclusief medisch personeel. Uit de WOPI blijkt dat het WP geleidelijk is gegroeid van 19 610 fte in 2005 naar 25 481 fte in 2017; het OBP is tussen 2005 en 2017 van 16 419 fte gestegen naar 18 336 fte.

Dynamiek van de academische arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt van academisch personeel wordt gekenmerkt door een sterke dynamiek (peildatum 31 december 2011). Medewerkers stromen door naar hogere functies, ook naar vergelijkbare functies binnen de universiteiten maar ook van en naar arbeidsmarktposities buiten de Nederlandse universiteiten. Dat geldt minder sterk voor de functie van universitair hoofddocent waar meer dan 80% van de nieuwe aanstellingen ingevuld wordt door wetenschappers die opstromen binnen het universitaire functiegebouw. Bij zowel universitair docenten als bij hoogleraren geldt dat 40% van alle nieuwe professionals niet uit een vorige functie bij een Nederlandse universiteit komt maar van buiten. Bij de hoogleraren komt jaarlijks op bijna 10% van alle leerstoelen een andere hoogleraar, bij de universitair hoofddocenten wisselt 12% en bij de universitair docenten is dat 15%.  
Die dynamiek geldt ook bij vertrek. Van de vertrekkende hoogleraren gaat een derde met pensioen en twee-derde gaat verder in een andere baan buiten de Nederlandse universiteiten. Bij de universitair hoofddocenten zien we dat 43% naar de hogere functie van hoogleraar gaat, 32% vertrekt uit de universiteit en de rest pensioneert. Bij de universitair docenten functies is het aandeel vertrekkers (47%) groter dan het aandeel dat verder gaat in een universitair hoofddocent of hoogleraar functie binnen de universiteit (37%).
Bij het overig wetenschappelijk personeel (waaronder de postdocs) zien we een nog veel grotere dynamiek (ruim een kwart vertrekt jaarlijks) met een relatief klein deel (18%) dat naar een hogere functie gaat (universitair docent, universitair hoofdocent of hoogleraar).

Vrouwen en mannen in de wetenschap

Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in wetenschappelijke functies: hoe hoger de functie, hoe kleiner het aandeel vrouwen (zie figuur hieronder). Anno 2017 tellen de Nederlandse universiteiten (aangesloten bij de VSNU) aan vrouwelijke hoogleraren 564 fte, aan vrouwelijke universitair hoofddocenten 663 fte, aan vrouwelijke universitair docenten 2049 fte, aan vrouwelijke overige wetenschappelijk personeel 3093 fte en aan vrouwelijke promovendi 3570 fte.


Het totale aandeel vrouwen is in de afgelopen jaren toegenomen, maar de verschillen tussen de functiecategorieën zijn ook duidelijk. De stijging van het aandeel vrouwen is ook bij de hoogleraren zichtbaar, maar desondanks is 1 op de 5 hoogleraren vrouw. Onder promovendi neemt het aandeel vrouwelijk personeel vanaf 2012 iets af. 

Internationalisering

Wetenschap wordt steeds meer internationaal. Dat merken we aan de nationaliteit van de wetenschappers op de Nederlandse universiteiten. Bij promovendi loopt het aandeel buitenlands personeel op tot bijna de helft. Jaarlijks stijgt het aandeel niet-Nederlandse wetenschappers in alle functies geleidelijk (zie figuur hieronder).


Anno 2016 zijn er in totaal 9313 fte (37,5%) niet-Nederlandse wetenschappers, terwijl dat in 2003 3908 (19,8%) bedroeg.

Relevante documenten / bestanden en meer informatie

URL naar Feiten & Cijfers nr. 7:

Over de data

De cijfers zijn afkomstig van het WOPI-bestand van de VSNU. De WOPI data (Wetenschappelijk Onderwijs Personeel Informatie) wordt jaarlijks door de VSNU bij de 14 universiteiten opgevraagd volgens een vastgesteld format en definitieafspraken. Peildatum van de WOPI-data is 31 december van het betreffende jaar. Het betreft al het personeel dat voor een omschreven en vastgelegde werktijd voor bepaalde of onbepaalde tijd een aanstelling heeft bij c.q. een arbeidsovereenkomst heeft met de betreffende universiteit. In de loop van de jaren is van bijna alle academische ziekenhuizen het personeel van de medische faculteiten overgegaan van de universiteit als werkgever naar het academische ziekenhuis ofwel het UMC (Universitair Medisch Centrum). Het HOOP-gebied Gezondheid laat om die reden een inconsistent beeld zien van universitair personeel, met name bij vergelijkingen over de jaren heen, en wordt daarom niet meegenomen in de data en grafieken. Exclusief student-assistenten.

Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte