Naar een nieuwe verhouding tot technologiebedrijven

Digitalisering

Programma

Veelal komen nieuwe toepassingen van digitale technologie op ons af vanuit Silicon Valley en China. Richting geven aan verdere digitalisering vraagt niet alleen om het versterken van bewustwording en handelingsbekwaamheid van burgers, consumenten
en politici, maar ook om maatschappelijke verantwoordelijkheid van de ontwikkelaars van technologie: de technologiebedrijven.

Datacentrum op het Amsterdamse sciencepark Bezoekers worden rondgeleid bij een datacentrum op het Amsterdamse sciencepark
Foto: Jean-Pierre Jans /ANP

Om maatschappelijk verantwoorde technologieontwikkeling te bevorderen, is een goed begrip nodig van deze ontwikkelaars: welke belangen en verdienmodellen zitten er achter de digitale technologieën die onze samenleving steeds verder doordringen? Sommige technologiebedrijven spelen inmiddels zo’n centrale rol in onze samenleving, dat hun invloed tal van publieke domeinen heeft bereikt, waaronder de democratie en de rechtstaat. Wat is er nodig om democratische zeggenschap en sturingskracht over de verdere digitalisering van onze samenleving te behouden in een wereld vol geopolitieke spanningen? En welke Nederlandse of Europese alternatieven voor cruciale digitale diensten zijn mogelijk als we publieke waarden, democratische controle en strategische autonomie meer centraal stellen? 

Om meer grip te krijgen op de ontwikkeling en de maatschappelijke impact van digitale diensten, verrichten we onderzoek naar de bedrijven achter dominante digitale technologieën, naar mogelijkheden om technologieontwikkeling te sturen of kaders te stellen op nationaal en Europees niveau, en naar alternatieve ontwerpen en aanbieders. We hebben hier in ieder geval aandacht voor ontwerpkeuzes en inkoopkeuzes waarmee publieke organisaties kunnen sturen op publieke waarden in de ontwikkeling en toepassing van digitale technologie.

Projecten

  • Interoperabiliteit: moeten digitale systemen vaker dezelfde taal spreken?

    Via Instagram kun je niet reageren op een Tiktok-video, en via Signal kun je niet deelnemen aan een groepschat op Whatsapp. Het verbeteren van interoperabiliteit wordt gezien als een mogelijke manier om afhankelijkheden van grote technologiebedrijven te verminderen. Welke obstakels zijn er daarbij in de praktijk, en onder welke voorwaarden kan interoperabiliteit bijdragen aan digitale autonomie?

    Verschillende mensen werken op verschillende digitale systemen
  • Van digitale afhankelijkheid naar digitale autonomie

    Er worden steeds meer zorgen geuit in de journalistiek, politiek en de wetenschap over de macht van big tech-bedrijven en hun toenemende invloed op de samenleving. Hoe kunnen we de digitale afhankelijkheid van big tech-bedrijven afbouwen en de digitale autonomie van de samenleving vergroten?

    De CEO's van de Big Tech tijdens de inauguratie van Trump
  • Inclusief online

    Het Rathenau Instituut onderzoekt wat nodig is zodat iedereen online veilig en vrij kan zijn. In het onderzoek Inclusief online combineren we onderzoeks- en ontwerpmethoden om uit te zoeken hoe online omgevingen inclusiever ontworpen zouden kunnen worden. Want wie ontwerpt, bepaalt.

    Drie mensen aan het werk op een laptop