calendar tag arrow download print
Image
Wetenschappelijke tijdschriften
factsheet
06 februari 2019

Ontwikkeling van het wetenschappelijk onderzoeksprofiel van Nederland

Citatie-impactscore Publicaties Internationale vergelijking
De Nederlandse wetenschap heeft zich de laatste jaren sterk ontwikkeld op het gebied van Gezondheid, Gedrag & Maatschappij en Economie. In die wetenschapsgebieden steeg de citatie-impact en de relatieve omvang van het aantal publicaties. In de wetenschapsgebieden Landbouw, Natuur en Techniek bleef de citatie-impact op niveau, maar verloor Nederland terrein door de sterke opkomst van de Chinese wetenschap, net als andere westerse landen. Vergeleken met andere landen heeft Nederland in 2016 het kleinste aandeel publicaties op het gebied van Natuur en Techniek en het grootste aandeel op het gebied van Gezondheid.

De citatie-impact geeft aan in welke mate er naar wetenschappelijke publicaties wordt verwezen. Hoe vaker publicaties worden aangehaald, hoe hoger de wetenschappelijke impact van deze artikelen.

Deze factsheet gaat in op verschillen in citatie-impact en publicatievolume tussen wetenschapsgebieden. De wetenschapsgebieden Taal en Cultuur en Recht zijn niet meegenomen, omdat op basis van de data voor deze gebieden geen betrouwbare uitspraken gedaan kunnen worden. We vergelijken Nederland met 17 referentielanden, over de periode van 2000-2003 (aangegeven met 2003) tot 2013-2016 (aangegeven met 2016).

Deze factsheet is gebaseerd op publicatie- en citatiedata uit het CWTS citatie index-systeem, dat is gebaseerd op ruwe data van Web of Science. Deze data geven een indicatie van de ontwikkelingen, maar geven geen volledig beeld van alle aspecten die relevant zijn voor de kwaliteit en de omvang van de Nederlandse wetenschap.

Onderzoeksprofiel Nederland

In onderstaande figuur wordt de citatie-impactscore afgezet tegen een indicator van het volume: het percentage Nederlandse artikelen van het totaal aantal artikelen in een wetenschapsgebied. Met pijltjes is aangegeven welk profiel een gebied had in 2003 en welke het in 2016 heeft. Om de richting van de ontwikkeling over deze periode op een overzichtelijke manier aan te geven, is een rechte lijn getrokken tussen 2003 en 2016; in de bijlage is een figuur opgenomen met het werkelijke verloop in de tijd.

Plaatje ontwikkeling NL onderzoeksprofiel
Bron: CWTS citatie index-systeem, gebaseerd op ruwe data Web of Science, bewerking Rathenau Instituut. Notities bij deze grafiek: In Nederland is het gebruikelijk om onderwijs en onderzoek in te delen naar 9 HOOP-gebieden. HOOP staat voor Hoger Onderwijs en Onderzoeks Plan. In deze publicatie wordt gerapporteerd over 6 HOOP-gebieden. Twee HOOP-gebieden zijn niet meegenomen: voor Recht zijn de aantallen publicaties in de Web of Science database te laag om betrouwbare uitspraken te kunnen doen en bij Taal en Cultuur is slechts een klein deel van de wetenschappelijke publicaties opgenomen. Onderwijs is meegenomen bij HOOP-gebied Gedrag & Maatschappij. Bij Gedrag & Maatschappij en Economie staat een sterretje in de grafiek, omdat een relatief klein deel van de citaties bij deze gebieden in Web of Science voorkomt (Van Leeuwen, 2013).

Ontwikkeling citatie-impactscore

Uit de bovenstaande grafiek blijkt een aantal ontwikkelingen:

  • Nederland doet het heel goed. De citatie-impactscore voor alle gebieden is in 2016 ruim boven het mondiale gemiddelde (1,0).
  • Ook neemt de citatie-impact voor bijna alle gebieden toe over de gehele periode. Uitzonderingen zijn de wetenschapsgebieden Landbouw en Natuur, waar de citatie-impact over de hele periode schommelt, maar in grote lijnen ongeveer gelijk blijft.
  • De wetenschapsgebieden Economie en Gedrag & Maatschappij maken de grootste ontwikkeling door.

Een vergelijkbaar beeld blijkt uit het aandeel publicaties dat behoort tot de top-10% meest geciteerde publicaties wereldwijd: alle gebieden scoren daarin (ruim) boven het gemiddelde en laten over de gehele periode een stijging zien. Uitzondering is opnieuw het wetenschapsgebied Landbouw, dat ongeveer gelijk blijft.

Nederland heeft zich kortom zodanig ontwikkeld dat alle wetenschapsgebieden nu ruim boven het mondiale gemiddelde scoren.

Ontwikkeling in volume

Bij het relatieve aandeel publicaties zien we voor Nederland een stijging in de wetenschapsgebieden Gedrag & Maatschappij, Gezondheid en Economie en een daling voor de wetenschapsgebieden Landbouw, Natuur en Techniek. De opkomst van China speelt bij deze daling een grote rol. Het aandeel Chinese publicaties bij Landbouw, Natuur en Techniek is tussen 2003 en 2016 sterker gestegen dan bij de referentielanden, met respectievelijk 21, 21 en 25 procentpunten groei. Dit zorgt ervoor dat bij een ruime meerderheid van de referentielanden het aandeel Landbouw-, Natuur- en Techniek-publicaties achteruitgaat.

In de bijlage staat bovenstaande figuur nogmaals, maar dan is bij de berekening van het aandeel Nederlandse publicaties China buiten beschouwing gelaten. Dan blijft het aandeel Nederlandse Landbouw-, Natuur- en Techniek-publicaties ongeveer gelijk: Landbouw van 3,5% naar 3,7%; Natuur van 2,5% naar 2,4%; Techniek van 2,2% naar 2,3%. Bij Gezondheid stijgt het aandeel Nederlandse publicaties zonder China juist harder, van 3,1% naar 3,7% van de productie van de referentielanden.

In onderstaande paragrafen gaan we nader in op de citatie-impactscore en het aandeel van Nederlandse publicaties, door expliciete vergelijking met de referentielanden.

Citatie-impactscore: vergelijking met referentielanden

Nederland staat in 2016 voor alle wetenschapsgebieden in de top-5 van referentielanden met de hoogste citatie-impactscore. In onderstaande tabel is de positie van Nederland voor ieder gebied onderstreept. Wat opvalt:

  • Voor Gedrag & Maatschappij heeft Nederland in 2016 de hoogste citatie-impactscore van alle landen.
  • Bij Economie en Landbouw bekleedt Nederland de tweede plek, na de Verenigde Staten, respectievelijk het Verenigd Koninkrijk.
  • Bij Gezondheid en Natuur staat Nederland in 2016 derde, in beide gevallen na het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland.
  • Bij Techniek staat Nederland op de vijfde plek.
  • Het enige andere land dat in 2016 voor alle gebieden in de top-5 staat is het Verenigd Koninkrijk.
Top-5 landen hoogste citatie impactscore
Bron: CWTS citatie index-systeem, gebaseerd op ruwe data Web of Science, bewerking Rathenau Instituut.

Ontwikkeling positie Nederland

Als we kijken naar de ontwikkeling van de citatie-impactscore sinds 2003 in vergelijking met de referentielanden, dan zien we het volgende:

  • Nederland heeft zich sterk ontwikkeld op het gebied van Gedrag & Maatschappij en Economie: in 2003 stond Nederland op plaats 7, respectievelijk plaats 8.
  • Nederland stond voor Landbouw over de gehele periode in de top-3.
  • Nederland stond voor Gezondheid in 2003 op plaats 5, in de periode 2010-2013 op de eerste plaats om vervolgens in 2016 weer iets te zakken naar de derde plaats.
  • Voor Natuur stond Nederland in de hele periode op de tweede of derde plaats.
  • Nederland stond voor Techniek over de hele periode op of rond de vijfde plaats.

Citatie-impact op disciplineniveau

Ook binnen de wetenschapsgebieden scoort Nederland op bijna alle disciplines (ruim) boven het mondiale gemiddelde in 2016. Er zijn vier disciplines waar de citatie-impactscore meer dan 10% gedaald is, alle binnen de bèta- en techniekwetenschappen:

  • computerwetenschappen
  • electrotechniek
  • wiskunde
  • instrumenten en instrumentarium.

In de bijlage staan de gegevens op disciplineniveau.

Publicatie-output: vergelijking referentielanden

In onderstaande figuur zien we per land de procentuele verdeling van de publicaties over de wetenschapsgebieden in 2016, gerangschikt op het aandeel Natuur en Techniek (gecombineerd). Dan valt meteen op dat Nederland het kleinste aandeel Natuur- en Techniekpublicaties heeft. Verder valt op dat Nederland het grootste aandeel publicaties heeft in Gezondheid. Nederland heeft ook, op het Verenigd Koninkrijk na, het grootste aandeel publicaties in Gedrag & Maatschappij.

Over de periode 2003-2016 stijgt voor Nederland het aantal publicaties bij alle wetenschapsgebieden. Maar Natuur, Landbouw, Techniek en Gezondheid zijn in omvang veel minder sterk toegenomen, dan Gedrag & Maatschappij en Economie. Het aantal publicaties voor Gedrag & Maatschappij, Economie en Gezondheid is in Nederland ook harder gegroeid dan het gemiddelde van de referentielanden.

De publicaties voor Techniek, Landbouw en Natuur zijn bij de referentielanden gemiddeld juist sterker gestegen dan in Nederland. Uit de data blijkt een sterke invloed van China. Over de hele periode stijgt het totaal aantal Chinese publicaties met bijna 600% veel sterker dan in andere landen.

Als we China buiten beschouwing laten, dan zien we dat de Nederlandse publicaties voor ieder wetenschapsgebied meer dan gemiddeld zijn gestegen, behalve voor Natuur. De Nederlandse Natuur-publicaties zijn met 29% gestegen en bij de referentielanden, exclusief China, is die stijging gemiddeld 33%.

Publicatie-output op disciplineniveau

De volumegroei van de disciplines laat een vergelijkbaar beeld zien. Bij alle gammadisciplines nemen de Nederlandse publicaties sterker toe dan in de referentielanden. Voor alle 'bèta- en technische'-disciplines is de stijging juist sterker in de referentielanden. Ook als we China buiten beschouwing laten, is de stijging bij veruit de meeste 'bèta- en technische'-disciplines sterker bij de referentielanden.

Levenswetenschappen en Gezondheid laten een gemengd beeld zien. Waar Nederland bijvoorbeeld bij Gezondheidswetenschappen 116% meer gestegen is dan de referentielanden, zijn op het gebied van Fundamentele medische wetenschappen de referentielanden met 118% meer gestegen.

In de bijlage zijn meer gegevens beschikbaar over de disciplines.

Tot slot

We hebben gezien dat de citatie-impactscore sinds 2003 het hardst gestegen is voor de gebieden Gedrag & Maatschappij, Economie en Gezondheid. Ook het aandeel publicaties ten opzichte van de referentielanden is voor deze gebieden gestegen.

In vergelijking met andere landen publiceert Nederland in 2016 het meest op het gebied van Gezondheid en - op het Verenigd Koninkrijk na - ook het meest op het gebied van Gedrag & Maatschappij. Voor Landbouw, Natuur en Techniek was de citatie-impactscore in 2003 al ruim boven het mondiale gemiddelde; die is sindsdien ongeveer gelijk gebleven. Het aandeel publicaties ten opzichte van andere landen is gedaald, met name door de sterke opkomst van de Chinese wetenschap. Zonder China blijft het aandeel ongeveer gelijk. In vergelijking met andere landen publiceert Nederland in 2016 het minst op het gebied van Natuur en Techniek.   

Het is lastig om de geconstateerde verschillen tussen de gebieden nader te verklaren. Dit komt onder andere doordat het niet mogelijk is om de data over publicaties te combineren met (internationale) cijfers over fte’s of uitgaven, omdat daarbij een andere indeling gebruikt wordt en omdat de correlatie sterk kan verschillen tussen de gebieden. 

Om een globale indicatie te kunnen geven, hebben we gekeken naar de Nederlandse R&D-uitgaven in de publieke sector verdeeld over vier eenheden: 'alfa/gamma', 'bèta', 'landbouw' en 'medisch'. De data zijn alleen beschikbaar voor de periode 2007-2015. Dan zien we dat de R&D-uitgaven bij 'landbouw' gestegen zijn met 21% en bij 'bèta' met 24%, maar dat de uitgaven aan 'alfa/gamma' en 'medisch' onderzoek harder zijn gestegen, met 40% respectievelijk 49% (Eurostat-cijfers). Dit ondersteunt het beeld van de ontwikkelingen van de Nederlandse wetenschap, zoals in dit factsheet geschetst.  

Over de data

  • De data zijn gegenereerd door het Centre for Science and Technology Studies (CWTS) van de Universiteit Leiden, voor het Sectorplan Natuur- en Scheikunde. Het Rathenau Instituut is betrokken geweest bij de uitvraag en heeft de data ter beschikking gekregen.
  • De publicatie- en citatiedata zijn afkomstig uit het CWTS citatie index-systeem, dat is gebaseerd op ruwe data van Web of Science. Daarbij is gekeken naar de categorieën ‘journal article’ en ‘review’. Bij gegevens over wetenschappelijke publicaties is het gebruikelijk om periodes van vier jaar te nemen, om grote uitschieters te dempen. Elk jaartal in deze factsheet omvat daarom een periode van vier jaar, bijvoorbeeld 2016 betreft de periode 2013-2016.
  • De cijfers zijn genormaliseerd per gebied: gecorrigeerd voor verschillen in citatiecultuur tussen de gebieden. De data zijn gebaseerd op 'fractional counting': bij een publicatie waar is samengewerkt zijn de citaties met behulp van ‘fractional counting’ over de auteurs verdeeld. Dit in tegenstelling tot de 'full-counting'-methode, waarbij een samenwerkingspublicatie voor elke auteur volledig wordt meegeteld en dus zwaarder telt naar gelang het aantal auteurs. Met 'fractional counting' telt een publicatie met meerdere auteurs even zwaar als een publicatie met 1 auteur (zie Waltman en van Eck, 2015). Met 'full-counting' komt de citatie-impactscore voor alle gebieden hoger uit. De gebieden Gedrag & Maatschappij, Economie en Gezondheid zijn dan nog steeds de grootste stijgers en het beeld van de positie van Nederland ten opzichte van de andere landen is voor alle gebieden vergelijkbaar. 'Full-counting'-data zijn ook opgenomen in de bijlage
  • De data zijn beschikbaar op HOOP-gebiedsniveau en op disciplineniveau. De cijfers op disciplineniveau zijn niet te aggregeren naar het niveau van de HOOP-gebieden.
  • Bij informatie over aantallen publicaties hebben we Nederland vergeleken met 17 referentielanden: Australië, België, Canada, China, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Japan, Noorwegen, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Verenigde Staten, Zweden, Zuid-Korea en Zwitserland. Nederland wordt op wetenschappelijk gebied vaak vergeleken met deze landen. De citatie-impactscore zegt iets over de positie van Nederland ten opzichte van alle landen in de wereld. 
  • Voor de landenafkortingen verwijzen we graag naar de webpagina Definities en afkortingen.

Bronnen

  • Het CWTS citatie index-systeem, dat is gebaseerd op ruwe data van de Web of Science: databestand  
  • Eurostat
  • Van Leeuwen, T.N. (2013). Bibliometric research evaluations, Web of Science and the social sciences and humanities: a problematic relationship? Bibliometrie - Praxis und Forschung, band 2 DOI: http://dx.doi.org/10.5283/bpf.173
  • Waltman, L. en N.J. van Eck (2015). Field-normalized citation impact indicators and the choice of an appropriate counting method. In: Journal of Informetrics 9, blz. 872–894. Elsevier.