calendar tag arrow download print
Image
Wetenschappelijke tijdschriften
factsheet
24 augustus 2020

Ontwikkeling van het wetenschappelijk onderzoeksprofiel van Nederland

Citatie-impactscore Publicaties Internationale vergelijking
In deze factsheet brengen we het onderzoeksprofiel van Nederland in kaart aan de hand van wetenschappelijke publicaties. Op welke onderzoeksgebieden is Nederland, in internationaal opzicht, actief? En hoe presteren Nederlandse onderzoekers vergeleken met hun collega’s uit het buitenland? 
We laten zien dat de Nederlandse wetenschap zich de laatste jaren sterk heeft ontwikkeld op het gebied van Gezondheid en Sociale wetenschappen. In die wetenschapsgebieden steeg de citatie-impact en ging de relatieve omvang van het aantal publicaties omhoog. In de wetenschapsgebieden Landbouw, Natuur en Techniek verloor Nederland juist terrein door de sterke opkomst van de Chinese wetenschap, net als andere westerse landen. Vergeleken met andere landen heeft Nederland in 2018 het kleinste aandeel publicaties op het gebied van Natuur en Techniek en het grootste aandeel op het gebied van Gezondheid.

In het kort

  • In 2018 staat Nederland binnen alle wetenschapsgebieden in de top-5 van referentielanden met de hoogste citatie-impactscore.
  • Over de periode 2003-2018 stijgt het aantal Nederlandse publicaties binnen alle wetenschapsgebieden.
  • Het aandeel publicaties ten opzichte van andere landen is gedaald, met name door de sterke opkomst van de Chinese wetenschap.

Om het onderzoeksprofiel van Nederland in kaart te brengen kijken we naar de verschillen in citatie-impact en publicatievolume tussen wetenschapsgebieden. De citatie-impact geeft aan in welke mate er naar wetenschappelijke publicaties wordt verwezen. Hoe vaker publicaties worden aangehaald, hoe hoger de wetenschappelijke impact van deze artikelen. We vergelijken Nederland met twintig referentielanden, over de periode van 2000-2003 (aangegeven met 2003) tot 2015-2018 (aangegeven met 2018). De Geesteswetenschappen zijn niet meegenomen, omdat op basis van de data voor deze gebieden geen betrouwbare uitspraken gedaan kunnen worden. 

Voor deze vergelijking gebruiken we publicatie- en citatiedata uit het citatie index-systeem van het Centre for Science and Technology Studies (CWTS), dat is gebaseerd op ruwe data van Web of Science. Deze data geven een indicatie van de ontwikkeling van het Nederlandse onderzoeksprofiel, maar geven geen volledig beeld van alle aspecten die relevant zijn voor de kwaliteit en de omvang van de Nederlandse wetenschap.

Onderzoeksprofiel Nederland

In onderstaande grafiek wordt de citatie-impactscore afgezet tegen een indicator van het volume: het percentage Nederlandse artikelen van het totaal aantal artikelen in een wetenschapsgebied. Met pijltjes is aangegeven welk profiel een gebied in 2003 had en welke het in 2018 heeft. Om de richting van de ontwikkeling over deze periode op een overzichtelijke manier aan te geven, is een rechte lijn getrokken tussen 2003 en 2018.


Figuur: ontwikkeling van het Nederlandse onderzoeksprofiel (2003-2018)

Ontwikkeling NL onderzoeksprofiel
Bron: CWTS citatie index-systeem, gebaseerd op ruwe data Web of Science, bewerking Rathenau Instituut.
Notities bij deze figuur: De Geesteswetenschappen zijn niet meegenomen, omdat een relatief klein deel van de citaties bij deze gebieden in Web of Science voorkomt (Van Leeuwen, 2013).

Ontwikkeling citatie-impactscore

Uit de bovenstaande grafiek blijkt een aantal ontwikkelingen:

  • Nederland doet het heel goed. De citatie-impactscore voor alle gebieden is in 2018 ruim boven het mondiale gemiddelde (1,0).
  • Ook neemt de citatie-impact voor bijna alle gebieden toe over de gehele periode. Uitzonderingen zijn Techniek, waar de citatie-impact over de hele periode schommelt maar in grote lijnen ongeveer gelijk blijft, en Natuur, waar de citatie-impact daalt.
  • De wetenschapsgebieden Gezondheid en Sociaal maken de grootste ontwikkeling door.

Een vergelijkbaar beeld blijkt uit het aandeel publicaties dat behoort tot de top-10% meest geciteerde publicaties wereldwijd: alle gebieden scoren daarin (ruim) boven het gemiddelde en laten over de gehele periode een stijging zien. Uitzondering is opnieuw het wetenschapsgebied Natuur, deze daalt. Kortom, Nederland heeft zich zodanig ontwikkeld dat alle wetenschapsgebieden nu ruim boven het mondiale gemiddelde scoren.

Ontwikkeling in volume

Bij het relatieve aandeel publicaties zien we in Nederland een stijging bij de wetenschapsgebieden Gezondheid en Sociaal en een daling bij de wetenschapsgebieden Landbouw, Natuur en Techniek. De opkomst van China speelt bij deze daling een grote rol. Het aandeel Chinese publicaties bij Landbouw, Natuur en Techniek is tussen 2003 en 2018 sterker gestegen dan bij de referentielanden, met respectievelijk 16, 16 en 24 procentpunten groei. Dit zorgt ervoor dat bij een ruime meerderheid van de referentielanden het aandeel Landbouw-, Natuur- en Techniek-publicaties daalt.

Wanneer China bij de referentielanden buiten beschouwing wordt gelaten dan blijft het aandeel Nederlandse Landbouw-, Natuur- en Techniek-publicaties ongeveer gelijk: Landbouw van 2,8% naar 2,6%; Natuur van 2,4% naar 2,6%; Techniek blijft gelijk met 2,2%. Bij de gebieden Gezondheid en Sociaal stijgt het aandeel Nederlandse publicaties zonder China juist harder: Gezondheid van 3,0% naar 3,8% en Sociaal van 3,1% naar 4,2% van het totaal aantal publicaties in het wetenschapsgebied. Nederland heeft zich de afgelopen jaren dus sterk ontwikkeld in deze twee wetenschapsgebieden. In onderstaande paragrafen gaan we nader in op de citatie-impactscore en het aandeel van Nederlandse publicaties, door expliciete vergelijking met de referentielanden.

Citatie-impactscore: vergelijking met referentielanden

Nederland staat in 2018 binnen alle wetenschapsgebieden in de top-5 van referentielanden met de hoogste citatie-impactscore. Het enige andere land dat in 2018 bij alle gebieden in de top-5 staat is het Verenigd Koninkrijk.

  • In onderstaande tabel is de positie van Nederland voor ieder gebied onderstreept. Binnen het wetenschapsgebied Sociaal heeft Nederland in 2018 de hoogste citatie-impactscore van alle landen.
  • Bij Landbouw bekleedt Nederland de tweede plek, na Singapore.
  • Bij Gezondheid staat Nederland in 2018 derde, na het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland.
  • Bij Techniek staat Nederland op de vierde plek en bij Natuur op de vijfde plek.

 

Tabel: landen met de hoogste citatie-impact score, per wetenschapsgebied (2018)

Top5
Bron: CWTS citatie index-systeem, gebaseerd op ruwe data Web of Science, bewerking Rathenau Instituut.

    Ontwikkeling positie Nederland

    Als we kijken naar de ontwikkeling van de citatie-impactscore sinds 2003 in vergelijking met de referentielanden, dan zien we het volgende:

    • Nederland heeft zich sterk ontwikkeld op het gebied van Sociale wetenschappen: in 2003 stond Nederland op plaats zes en in 2018 op plaats één.
    • Nederland stond bij Landbouw over de gehele periode in de top-3.
    • Nederland stond bij Gezondheid over de gehele periode in de top-4.
    • Bij Natuur is Nederland gezakt van de derde plaats in 2003, naar de vijfde in 2018.
    • Bij Techniek is Nederland gestegen van de zesde plaats in 2003, naar de vierde in 2018.

    Citatie-impact op disciplineniveau

    Ook binnen de wetenschapsgebieden scoort Nederland bij bijna alle disciplines (ruim) boven het mondiale gemiddelde in 2018. Er zijn vier disciplines waar de citatie-impactscore meer dan 10% is gedaald, alle binnen de gebieden Natuur en Techniek:

    • Computerwetenschappen
    • Fysica en materiaalkunde
    • Wiskunde
    • Instrumenten en instrumentarium

    In de bijlage staan de gegevens op disciplineniveau (zie Downloads).

    Publicatie-output: vergelijking referentielanden

    In onderstaande grafiek zien we per land de procentuele verdeling van de publicaties over de wetenschapsgebieden in 2018, gerangschikt naar het aandeel van publicaties dat binnen de Natuurwetenschappen valt. We zien dat Nederland het kleinste aandeel publicaties heeft binnen de Natuurwetenschappen en Techniek. Daarnaast valt op dat Nederland het grootste aandeel publicaties heeft in Gezondheid. Ook heeft Nederland een groot aandeel publicaties in de Sociale wetenschappen. Nederland heeft zich op deze gebieden dus niet alleen sterk ontwikkeld, maar legt er ook de focus op. 

    Over de periode 2003-2018 stijgt het aantal Nederlandse publicaties binnen alle wetenschapsgebieden. Het aantal publicaties binnen de Sociale wetenschappen en Gezondheid is in Nederland ook harder gegroeid dan het gemiddelde van de referentielanden.

    De publicaties binnen Techniek, Landbouw en Natuur zijn bij de referentielanden gemiddeld juist sterker gestegen dan in Nederland. Uit de data blijkt een sterke invloed van China. Over de hele periode stijgt het totaal aantal Chinese publicaties met ongeveer 800%, dit is veel sneller dan in andere landen. Als we China buiten beschouwing laten, dan zien we dat de ontwikkeling van het aantal Nederlandse publicaties voor Techniek, Landbouw en Natuur veel dichter bij de ontwikkeling voor de referentielanden ligt.

    Publicatie-output op disciplineniveau

    De volumegroei van de disciplines laat een vergelijkbaar beeld zien. Bij alle Sociale disciplines nemen de Nederlandse publicaties sterker toe dan in de referentielanden. Voor alle Natuur en Techniek disciplines, behalve Sterrenkunde is de stijging juist sterker in de referentielanden. Ook als we China buiten beschouwing laten, is de stijging bij veruit de meeste Natuur en Techniek disciplines sterker dan bij de referentielanden. 

    Wetenschapsgebied Gezondheid laat een gemengd beeld zien. Waar de Nederlandse publicatie-output bijvoorbeeld bij Gezondheidswetenschappen meer gestegen is dan bij de referentielanden, zien we op het gebied van Fundamentele medische wetenschappen bij de referentielanden een hogere stijging.

    In de bijlage zijn meer gegevens beschikbaar over de disciplines (zie ‘Downloads’).

    Tot slot

    We hebben gezien dat de citatie-impactscore sinds 2003 het hardst gestegen is binnen de gebieden Sociale wetenschappen en Gezondheid. Ook het aandeel publicaties ten opzichte van de referentielanden is voor binnen deze gebieden gestegen.

    In vergelijking met andere landen publiceren Nederlandse wetenschappers in 2018 het meest op het gebied van Gezondheid en ook relatief veel binnen de Sociale wetenschappen. Binnen de Natuurwetenschappen en Techniek was de citatie-impactscore in 2003 al ruim boven het mondiale gemiddelde; dit is sindsdien ongeveer gelijk gebleven en voor Natuur iets gedaald. Binnen Landbouw is de citatie-impactscore in deze periode sterk gestegen. Het aandeel publicaties ten opzichte van andere landen is gedaald, met name door de sterke opkomst van de Chinese wetenschap. Zonder China blijft het aandeel ongeveer gelijk. In vergelijking met andere landen publiceert Nederland in 2018 het minst op het gebied van Landbouw, Natuur en Techniek.   

    Het is lastig om de geconstateerde verschillen tussen de gebieden nader te verklaren. Dit komt onder andere doordat het niet mogelijk is om de data over publicaties te combineren met (internationale) cijfers over fte’s of uitgaven, omdat daarbij een andere indeling gebruikt wordt en omdat de correlatie sterk kan verschillen tussen de gebieden. 

    Om een globale indicatie te kunnen geven, hebben we gekeken naar de Nederlandse R&D-uitgaven in de publieke sector verdeeld over vier eenheden: 'alfa/gamma', 'bèta', 'landbouw' en 'medisch'. De data zijn alleen beschikbaar voor de periode 2007-2015. We zien dat de R&D-uitgaven bij 'landbouw' gestegen zijn met 21% en bij 'bèta' met 24%, maar dat de uitgaven aan 'alfa/gamma' en 'medisch' onderzoek harder zijn gestegen, met 40% respectievelijk 49% (Eurostat-cijfers). Dit ondersteunt het beeld van de ontwikkelingen van de Nederlandse wetenschap, zoals in deze factsheet geschetst.  

    Over de data
    Definities en afkortingen

    Bronnen

    Het CWTS citatie index-systeem, dat is gebaseerd op ruwe data van de Web of Science databestand  

    2Eurostat

    Van Leeuwen, T.N. (2013). Bibliometric research evaluations, Web of Science and the social sciences and humanities: a problematic relationship? Bibliometrie - Praxis und Forschung, band 2 DOI: http://dx.doi.org/10.5283/bpf.173

    Waltman, L. en N.J. van Eck (2015). Field-normalized citation impact indicators and the choice of an appropriate counting method. In: Journal of Informetrics 9, blz. 872–894. Elsevier.