Ontwikkeling van het wetenschappelijk onderzoeksprofiel van Nederland
In deze factsheet brengen we het onderzoeksprofiel van Nederland in kaart aan de hand van wetenschappelijke publicaties. Op welke onderzoeksgebieden is Nederland, in internationaal opzicht, actief? En hoe presteren Nederlandse onderzoekers vergeleken met hun collega’s uit het buitenland? De Nederlandse wetenschap heeft in alle wetenschapsgebieden een citatie-impact ruim boven het wereldgemiddelde en staat in bijna alle gebieden in de top-5 van de referentielanden. In Natuur en Techniek is die impact de laatste jaren wel licht gedaald. Nederland publiceert relatief veel over Gezondheid en de Sociale wetenschappen en van alle referentielanden het minst over Natuur en Techniek samen. De sterke groei van het aantal publicaties in Gezondheid en de Sociale wetenschappen vond vooral plaats tussen 2008 en 2016. Het Nederlandse aandeel in de wereldwijde publicaties daalt licht in alle gebieden, vooral door de opkomst van China.
In het kort
- In 2024 staat Nederland binnen alle wetenschapsgebieden behalve Techniek (7e plek) in de top-5 van referentielanden met de hoogste citatie-impactscore. In Landbouw en de Sociale wetenschappen staat Nederland bovenaan.
- Over de periode 2008-2024 stijgt het aantal Nederlandse publicaties binnen alle wetenschapsgebieden. De sterke groei in de Sociale wetenschappen vond vooral plaats in 2008-2016.
- Het aandeel publicaties ten opzichte van andere landen is gedaald, met name door de opkomst van China. Zonder China blijft het min of meer gelijk.
Om het onderzoeksprofiel van Nederland in kaart te brengen kijken we naar de verschillen in citatie-impact en publicatievolume tussen wetenschapsgebieden. De citatie-impact geeft aan in welke mate er naar wetenschappelijke publicaties wordt verwezen. Hoe vaker publicaties worden aangehaald, hoe hoger de wetenschappelijke impact van deze artikelen. We vergelijken Nederland met twintig referentielanden, over de periode van 2005-2008 (aangegeven met 2008) tot 2021-2024 (aangegeven met 2024). De Geesteswetenschappen zijn niet meegenomen, omdat op basis van de data voor deze gebieden geen betrouwbare uitspraken gedaan kunnen worden.
Voor deze vergelijking gebruiken we publicatie- en citatiedata uit het citatie index-systeem van het Centre for Science and Technology Studies (CWTS), dat is gebaseerd op ruwe data van Web of Science. Deze data geven een indicatie van de ontwikkeling van het Nederlandse onderzoeksprofiel, maar geven geen volledig beeld van alle aspecten die relevant zijn voor de kwaliteit en de omvang van de Nederlandse wetenschap.
Onderzoeksprofiel Nederland
In onderstaande grafiek wordt de citatie-impactscore afgezet tegen een indicator van het volume: het percentage Nederlandse artikelen van het totaal aantal artikelen in een wetenschapsgebied. Met pijltjes is aangegeven welk profiel een gebied in 2008 had en welke het in 2024 heeft. Om de richting van de ontwikkeling over deze periode op een overzichtelijke manier aan te geven, is een rechte lijn getrokken tussen 2008 en 2024.
Figuur: ontwikkeling van het Nederlandse onderzoeksprofiel (2008-2024)
Notities bij deze figuur: De Geesteswetenschappen zijn niet meegenomen, omdat een relatief klein deel van de citaties bij deze gebieden in Web of Science voorkomt (Van Leeuwen, 2013). Gebiedsgenormeerde citatie-impactscore (mondiaal gemiddelde = 1,0).
Ontwikkeling citatie-impactscore
Uit de bovenstaande grafiek blijkt een aantal ontwikkelingen:
- De citatie-impactscore voor alle gebieden ligt in 2024 ruim boven het mondiale gemiddelde (1,0).
- De citatie-impactscore in de Sociale wetenschappen, Gezondheid en Landbouw is tussen 2008 en 2024 gestegen. Binnen de Sociale wetenschappen is deze stijging het grootst, van 1,12 naar 1,28.
- We zien over de periode 2008 - 2024 een daling in de citatie-impactscore binnen de wetenschapsgebieden Natuur (1,39 naar 1,30) en Techniek (1,24 naar 1,20). Deze daling vindt vooral plaats tussen 2020 en 2024.
Een vergelijkbaar beeld blijkt uit het aandeel publicaties dat behoort tot de top-10% meest geciteerde publicaties wereldwijd: alle gebieden scoren daarin (ruim) boven het gemiddelde. Dit aandeel stijgt binnen de wetenschapsgebieden Gezondheid, Sociaal en Landbouw met 1 tot 2 procentpunten. Binnen de Techniek blijft het aandeel top-10% meest geciteerde publicaties stabiel. Binnen het wetenschapsgebied Natuur daalt dit aandeel met 2 procentpunten. Desalniettemin ligt ook hier het aandeel top-10% meest geciteerde publicaties met 14% ruim boven het gemiddelde van de referentielanden (11%).
Ontwikkeling in volume
Bij het relatieve aandeel publicaties zien we in Nederland een lichte daling bij alle wetenschapsgebieden. De opkomst van China speelt bij deze daling een grote rol. Het aandeel Chinese publicaties is tussen 2008 en 2024 veel sterker gestegen dan bij de referentielanden. Daardoor nam het aandeel van China in de publicaties van deze set referentielanden binnen de Techniek met 35 procentpunt toe, binnen de Landbouw met 30 procentpunt en binnen het wetenschapsgebied Natuur met 22 procentpunt. Dit zorgt ervoor dat bij een ruime meerderheid van de referentielanden het aandeel Landbouw-, Natuur- en Techniek-publicaties daalt.
Wanneer China bij de referentielanden buiten beschouwing wordt gelaten blijft het aandeel Nederlandse publicaties in alle vakgebieden min of meer gelijk tussen 2008 en 2024: Landbouw van 2,7% naar 2,8%; Natuur van 2,4% naar 2,7%; Techniek van 2,2% naar 2,3%; Gezondheid van 3,4% naar 3,7%; Sociaal van 3,7% naar 4,1%.
In onderstaande paragrafen gaan we nader in op de citatie-impactscore en het aandeel van Nederlandse publicaties, door expliciete vergelijking met de referentielanden.
Citatie-impactscore: vergelijking met referentielanden
Nederland staat in 2024 binnen alle wetenschapsgebieden behalve Techniek in de top-5 van referentielanden met de hoogste citatie-impactscore. Voor het wetenschapsgebied Techniek geldt dat Nederland in de laatst gemeten periode (2021-2024) uit de top 5 valt (naar plek 7). Ook Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk staan voor vier gebieden in de top-5. Alleen Singapore staat hier voor alle vijf de gebieden in. In onderstaande tabel is de positie van Nederland voor ieder gebied onderstreept.
- Binnen de wetenschapsgebieden Landbouw en Sociaal heeft Nederland in 2024 de hoogste citatie-impactscore van alle referentie landen.
- Bij Gezondheid bekleedt Nederland de tweede plek, na het Verenigd Koninkrijk.
- Bij Natuur staat Nederland met 1,30 op de vierde plek en bij Techniek met 1,20 op de zevende plek.
Tabel: landen met de hoogste citatie-impact score, per wetenschapsgebied (2024)
Ontwikkeling positie Nederland
Als we kijken naar de ontwikkeling van de citatie-impactscore sinds 2008 in vergelijking met de referentielanden, dan zien we het volgende:
- Nederland heeft zich tussen 2008 en 2016 sterk ontwikkeld op het gebied van Sociale wetenschappen: in 2008 stond Nederland op plaats drie. Sinds 2016 staat Nederland op plaats één.
- Ook binnen de Landbouw ontwikkelde Nederland zich sterk: in 2008 stond Nederland op een vierde plek. In 2012 al op plek twee en in 2024 staat Nederland hier bovenaan.
- Bij Natuur bezet Nederland sinds 2008 meestal de vierde plaats.
- Bij Techniek zakte Nederland van plek drie in 2008 naar een zevende plek in 2024.
Citatie-impact op disciplineniveau
Ook binnen de wetenschapsgebieden scoort Nederland bij bijna alle disciplines (ruim) boven het mondiale gemiddelde in 2024. Er zijn vijf disciplines waar de citatie-impactscore meer dan 10% is gedaald, de meeste binnen de gebieden Natuur en Techniek:
- Chemie en chemische technologie
- Fysica en materiaalkunde
- Instrumenten en instrumentarium
- Medische wetenschappen (basis)
- Wiskunde
Een stijging van meer dan 10% zien we binnen de disciplines
- Astronomie en astrofysica
- Civiele techniek en constructie
- Gezondheidswetenschappen
- Informatie- en communicatiewetenschappen
- Management en planning
- Psychologie
- Interdisciplinaire sociale en gedragswetenschappen
- Sociologie en antropologie
In de bijlage staan de gegevens op disciplineniveau (zie Downloads).
Publicatie-output: vergelijking referentielanden
In onderstaande grafiek zien we per land de procentuele verdeling van de publicaties over de wetenschapsgebieden in 2024, gerangschikt naar het aandeel van publicaties dat binnen de Natuur- en Technische wetenschappen valt. We zien dat Nederland het kleinste aandeel publicaties heeft binnen de Natuurwetenschappen en Techniek samen. Daarnaast valt op dat Nederland het grootste aandeel publicaties heeft in Gezondheid. Ook heeft Nederland een groot aandeel publicaties in de Sociale wetenschappen.
| Sociale wetenschappen | Geesteswetenschappen | Gezondheid | Landbouw | Techniek | Natuur | |
| CHI | 4,03% | 0,36% | 17,88% | 2,93% | 31,08% | 43,72% |
| KOR | 5,18% | 0,64% | 23,96% | 2,56% | 28,10% | 39,56% |
| SIN | 9,15% | 0,91% | 24,46% | 0,92% | 28,00% | 36,57% |
| JAP | 3,07% | 0,44% | 32,66% | 2,42% | 17,05% | 44,36% |
| FRA | 6,76% | 2,16% | 27,72% | 2,22% | 14,76% | 46,38% |
| DUI | 8,47% | 2,04% | 28,85% | 2,15% | 14,37% | 44,13% |
| SPA | 9,22% | 3,28% | 28,15% | 3,71% | 14,32% | 41,32% |
| OOS | 8,62% | 2,12% | 31,19% | 2,48% | 12,96% | 42,63% |
| FIN | 12,72% | 2,18% | 27,56% | 2,82% | 15,77% | 38,95% |
| ITA | 6,75% | 1,98% | 34,89% | 3,15% | 14,66% | 38,56% |
| ZWI | 7,70% | 1,63% | 36,89% | 2,15% | 11,00% | 40,62% |
| ZWE | 9,99% | 1,70% | 35,07% | 2,35% | 13,86% | 37,03% |
| NOO | 14,51% | 2,39% | 29,45% | 2,83% | 13,86% | 36,96% |
| CAN | 10,42% | 1,99% | 34,30% | 2,76% | 15,38% | 35,16% |
| BEL | 9,83% | 2,51% | 34,95% | 3,08% | 13,46% | 36,18% |
| VK | 13,47% | 3,45% | 31,83% | 1,79% | 13,71% | 35,75% |
| AUS | 12,66% | 1,78% | 33,48% | 2,99% | 15,44% | 33,67% |
| DEN | 9,07% | 1,49% | 37,98% | 3,08% | 13,30% | 35,09% |
| VS | 11,46% | 2,43% | 37,10% | 2,34% | 11,57% | 35,11% |
| IER | 11,95% | 2,64% | 35,98% | 4,05% | 13,76% | 31,62% |
| NED | 12,81% | 1,99% | 39,49% | 2,19% | 10,63% | 32,89% |
Over de periode 2008-2024 stijgt het aantal Nederlandse publicaties binnen alle wetenschapsgebieden. Die groei zit vooral in de periode 2008-2016. De groei is het sterkste in de Sociale wetenschappen (172%) en binnen de Techniek (109%). Binnen de Sociale wetenschappen vindt die groei vooral plaats tussen 2008 en 2016. Binnen de Techniek vond de groei vooral plaats over de periode 2008-2020. Daardoor stijgt het aandeel van het wetenschapsgebied Techniek in de Nederlandse publicaties van 10% in 2008 naar 11% in 2024. Het aandeel van publicaties uit de Sociale Wetenschappen stijgt van 9% in 2008 naar 13% in 2024. De Sociale wetenschappen hebben dus een grote groei doorgemaakt. Binnen het wetenschapsgebied Landbouw stijgt het aantal Nederlandse publicaties het minst (51%), maar de groei is wel stabiel over de gehele periode. Binnen het wetenschapsgebied Natuur is de groei in de periode 2020-2024 de kleinste, met 6%.
Wel is de groei in Nederland in de meeste wetenschapsgebieden kleiner dan de toename van het totaal aantal publicaties per wetenschapsgebied, zoals te zien is in onderstaande grafiek. De impact van China op deze totale groei is erg groot. Het totaal aantal publicaties van China nam tussen 2008 en 2024 met ruim 700% toe. Als we de Chinese publicaties buiten beschouwing laten, zien we dat de groei van het aantal Nederlandse publicaties boven het gemiddelde ligt.
| % stijging NL publicaties | % stijging publicaties referentielanden | % stijging publicaties referentielanden, zonder China | |
| Sociaal | 172 | 187 | 148 |
| Gezondheid | 98 | 117 | 80 |
| Techniek | 109 | 225 | 94 |
| Natuur | 82 | 110 | 57 |
| Landbouw | 51 | 111 | 45 |
Publicatie-output op disciplineniveau
De volumegroei van de disciplines laat een vergelijkbaar beeld zien. Bij alle Sociale disciplines (m.u.v. economie en psychologie) nemen de Nederlandse publicaties sterker toe dan in de referentielanden. Voor alle Natuur en Techniek disciplines, behalve Sterrenkunde en ICT is de stijging juist sterker in de referentielanden. Als we China buiten beschouwing laten, is de stijging bij ongeveer tweederde van de Natuur en Techniek disciplines sterker dan of gelijk aan de referentielanden.
Binnen het wetenschapsgebied Gezondheid is de Nederlandse publicatie-output binnen alle disciplines behalve de Gezondheidswetenschappen minder sterk toegenomen dan in andere landen. Als we China buiten beschouwing laten, zien we dat de stijging binnen alle disciplines iets sterker is dan gemiddeld.
In de bijlage zijn meer gegevens beschikbaar over de disciplines (zie ‘Downloads’).
Tot slot
In vergelijking met andere landen publiceren Nederlandse wetenschappers in 2024 het meest op het gebied van Gezondheid en ook relatief veel binnen de Sociale wetenschappen. We hebben gezien dat de citatie-impactscore binnen deze gebieden sinds 2008 is gestegen. Voor de Sociale wetenschappen geldt dat het aantal publicaties vooral in de periode 2008-2016 sterk is gegroeid. Sinds 2016 is de groei meer overeenkomstig die van de referentielanden, waardoor het aandeel internationaal gezien licht afneemt. Dit aandeel stijgt met 0,4 procentpunt als we China buiten beschouwing laten. Voor Gezondheid zien we een vergelijkbaar beeld.
Binnen de Natuurwetenschappen en Techniek lag de citatie-impactscore in 2008 al ruim boven het mondiale gemiddelde; dit is voor Techniek licht gedaald en voor Natuur gedaald, vooral tussen 2020 en 2024. Binnen Techniek zakte Nederland van plek drie in 2008 naar plek zeven in 2024. Binnen Landbouw is de citatie-impactscore in deze periode gestegen. Het aandeel publicaties ten opzichte van andere landen is voor deze drie wetenschapsgebieden gedaald, met name door de sterke opkomst van de Chinese wetenschap. Zonder China blijft het aandeel van de Landbouw- en Techniekpublicaties ongeveer gelijk. Het aandeel van Nederlandse publicaties in het wetenschapsgebied Natuur stijgt met 0,4 procentpunt als je China buiten beschouwing laat. In vergelijking met andere landen publiceert Nederland in 2024 het minst op het gebied van Natuur en Techniek samen.
Het is lastig om de geconstateerde verschillen tussen de gebieden nader te verklaren. Dit komt onder andere doordat het niet mogelijk is om de data over publicaties te combineren met (internationale) cijfers over fte’s of uitgaven, omdat daarbij een andere indeling gebruikt wordt en omdat de correlatie sterk kan verschillen tussen de gebieden.
Bronnen
Het CWTS citatie index-systeem, dat is gebaseerd op ruwe data van de Web of Science databestand
Van Leeuwen, T.N. (2013). Bibliometric research evaluations, Web of Science and the social sciences and humanities: a problematic relationship? Bibliometrie - Praxis und Forschung, band 2 DOI: http://dx.doi.org/10.5283/bpf.173
Waltman, L. en N.J. van Eck (2015). Field-normalized citation impact indicators and the choice of an appropriate counting method. In: Journal of Informetrics 9, blz. 872–894. Elsevier.