Private non-profit financiering van onderzoek in Nederland
Naast bedrijven en de overheid financiert ook de private non-profit sector (PNP) onderzoek. Private non-profit (PNP) fondsen zijn voornamelijk liefdadigheidsinstellingen die fondsen werven. We zetten op een rij hoeveel zij uitgeven aan Research & Development (R&D) en onderzoek.
In het kort
- PNP-fondsen financieren ongeveer 2% van het wetenschappelijk onderzoek in Nederland.
- Dat komt neer op ongeveer 550 miljoen euro in 2024.
- Van de totale uitgaven aan onderzoek door de PNP-sector betalen gezondheidsfondsen bijna de helft.
R&D uitgaven en de PNP-sector
R&D in Nederland wordt gefinancierd door bedrijven, de overheid en de PNP-sector. In 2024 financierden PNP-fondsen ongeveer €550 miljoen aan onderzoek. Dat komt neer op ongeveer 2% van de totale uitgaven aan wetenschappelijk onderzoek in Nederland.
Verschillen per uitvoerende sector
In de hoger onderwijssector speelt financiering door de PNP-sector relatief de grootste rol: 6,0% van de financiering van R&D binnen de hoger onderwijssector komt uit de PNP-sector. Bij onderzoeksinstellingen is dat 1,1%, en bij bedrijven 0,9% (voorlopige cijfers 2024).
Feiten en cijfers
-
6,0%
van de R&D in hoger onderwijs wordt gefinancierd door de PNP-sector
-
1,1%
bij onderzoeksinstellingen
-
0,9%
bij bedrijven
| Bedrijven | Research instellingen | Hoger onderwijs | |
| 2013 | 48 | 2 | 309 |
| 2014 | 45 | 3 | 304 |
| 2015 | 48 | 4 | 290 |
| 2016 | 47 | 4 | 301 |
| 2017 | 55 | 3 | 286 |
| 2018 | 79 | 3 | 298 |
| 2019 | 93 | 11 | 326 |
| 2020 | 102 | 12 | 301 |
| 2021 | 121 | 20 | 325 |
| 2022 | 141 | 11 | 342 |
| 2023 | 136 | 10 | 359 |
| 2024 | 152 | 14 | 386 |
Gezondheidsfondsen grootste financier
De grootste bijdrage voor wetenschappelijk onderzoek in de PNP-sector komt van de gezondheidsfondsen.
| jaar | miljoen euro |
| 2016 | 182,2 |
| 2017 | 222,1 |
| 2018 | 230,1 |
| 2019 | 294,6 |
| 2020 | 159,3 |
| 2021 | 217,3 |
| 2022 | 220,3 |
| 2023 | 225,9 |
| 2024 | 234,3 |
Globaal beeld
Over de periode 2016-2024 zien we een stijging in de onderzoeksuitgaven van de gezondheidsfondsen met een dip in 2020. De trend wordt grotendeels bepaald door veranderingen in de onderzoeksuitgaven van KWF kankerbestrijding. Dit is het grootste fonds en het gaf elk jaar het meest uit aan onderzoek, tussen 23% en 58% van het totaal. Ook KiKa en de Hartstichting zijn grote gezondheidsfondsen. Zij zorgen in 2024 voor respectievelijk 14% en 15% van de onderzoeksuitgaven. Samen met Alzheimer Nederland en de Hersenstichting maken zij de vijf grootste fondsen uit, die in 2024 gezamenlijk goed zijn voor 63% van het totaal. Veranderingen bij KWF zijn daardoor goed zichtbaar in de totale uitgaven.
In 2019 stijgen de onderzoeksuitgaven van het KWF met 57 miljoen euro (50%). Dit komt door een meerjarencontract van KWF met het Nederlands Kanker Instituut (NKI), waarvan alle uitgaven in het jaar van afsluiten worden opgenomen.
In 2020 geven de gezondheidsfondsen beduidend minder uit aan onderzoek: 159 miljoen euro. Door de coronapandemie waren er minder mogelijkheden om wetenschappelijk onderzoek uit te voeren. KWF besteedde in 2020 59% van zijn uitgaven aan onderzoek, tegen gemiddeld 74% in 2016-2019. De overige gezondheidsfondsen gaven 19% minder uit: 100 miljoen euro in 2020 tegenover 124 miljoen euro in 2019.
Vanaf 2021 zien we de uitgaven weer stijgen. De cijfers over 2025 zijn nog niet van ieder fonds bekend en staan daarom niet in de figuur. De 51 organisaties waarvan de cijfers al bekend zijn, hebben in 2025 voorlopig 274 miljoen euro aan onderzoek uitgegeven, een stijging van 17% ten opzichte van 2024. Ook deze stijging is grotendeels te danken aan KWF kankerbestrijding. In 2025 gaven zij 48% meer uit aan onderzoek dan in 2024.
Uitgaven gezondheidsfondsen aan onderzoek lopen uiteen
De gezondheidsfondsen verschillen sterk in omvang. Bij meer dan de helft van de fondsen die in 2024 geld uitgeven aan onderzoek, gaat het om minder dan 1 miljoen euro, en bij 15 fondsen zelfs om minder dan 100.000 euro. Dit zijn kleinere organisaties, waardoor schommelingen bij deze fondsen het totaal per jaar nauwelijks beïnvloeden.
Ook het aandeel van de totale lasten dat naar onderzoek gaat verschilt. Gemiddeld besteden de gezondheidsfondsen in 2024 zo’n 47% van de totale lasten aan onderzoek, maar de percentages lopen erg uiteen van 1% tot 92%. Van de 5 grootste fondsen in 2024, heeft KiKa het grootste aandeel, namelijk 72%. De hoge onderzoeksuitgaven kunnen worden verklaard door acties bij grootschalige sportevenementen (zoals de Dam tot Damloop en de Nijmeegse vierdaagse) en de KiKa Loterij, waarvan minimaal 60% van de opbrengsten naar onderzoek gaat.